NHÀ XỤÂT BAN
HÓNG ĐỨC

T R ID U C B O O K S
house or knovv/eóge

íĩìol vinh - Hgoc Lon (Bièn soạn]

L Ò IN Ó ỈĐ ềv
ứng trước thế giới với bao điều kỳ
^ ^ L l d i ệ u , mang trong mình sự tò mò,
khát vọng tìm hiểu, câu nói thường
thấy nhất ở trẻ là "Vì sao?". "Vì sao phải hít thở?",
"Vì sao Vịt có thể bơi trên mặt nước?", "Vì sao cây
mía có một đầu ngọt hơn?", "Vì sao Mặt Trăng đi
theo chúng ta?", "Vì sao chuông nứt đánh không
kêu?..." Quá thực, những câu hỏi "Vì sao?" đó,
khiến đôi lúc người lớn chúng ta cũng khó mà trả
lời để con trẻ hiểu được.
Bước vào tuổi thiếu niên, các em nhỏ đồng thời
bước vào một lứa tuổi ham học hỏi, thích tìm hiểu
những kiến thức khoa học và tri thức nhân loại. Có
thể nói, thời điểm này các thông tin, tri thức được
bộ não các em ghi nhớ rõ rcàng và sâu đậm nhất.
Vì vậy, việc đưa đến cho các em những kiến thức
khoa học chuẩn xác là rất quan trọng.
Xuất phát từ những suy nghĩ trên, chúng tôi đã
su'u tầm và biên soạn bộ sách ”10 vạn câu hỏi vì
sao" này, bộ sách mang lại những câu trả lời cho
các em theo từng chủ đề. "10 vạn câu hỏi vì sao"
gồm 5 chủ đề: Cơ thể người, động vật, thực vật, vũ
5

trụ kỳ bí và bí ẩn quanh ta. Bộ sách được giải đáp
ngắn gọn, súc tích và dễ hiểu, kết hợp những hình
ảnh minh họa sinh động sẽ đem đến cho các em
nhừng kiến thức cơ bản, chứa đựng nội dung
phong phú. Từ đó, giúp các em nắm bắt các kiến
thức một cách nhanh nhất. Và củng từ đó giúp các
em thỏa mãn trí tò mò của mình, tự tin hơn về kiến
thức khoa học để bước vào cuộc sống.
Bộ 5 cuốn sách trên chính là món quà vô cùng
ý nghĩa mà các bậc phụ huynh dành tặng cho bé
dam mê tìm hiểu khoa học, giúp bé phcát triển toàn
diện nhất.
Trân trọng!

6

Tại sao nttvc
ỉạỉ dập tắt dược lứa?
Sớ dĩ, nước có thể dập tắt được lửa là nhờ lí do sau:
- Thứ nhất, hễ nước gặp một vật đang cháy thì
nó biến thành hơi và hơi này lây đi rất nhiều nhiệt
của vật đang cháy. Nhiệt cần thiết để biến nước
sôi thành hơi nhiều gấp 5 lần nhiệt cần thiết để
đun cùng thể tích nước lạnh ấy lên 100°c.
- Thứ hai, hơi nước hình thành lúc ấy chiếm
một thể tích lớn gâp mấy trăm lần thể tích của
khối nước sinh ra nó. Khối hơi nước này bao vây
xung quanh vật đang cháy, không cho nó tiếp xúc
với không khí. Thiếu không
khí, sự cháy sẽ không thể
duy trì dược.
Đê tăng cường khả
năng dập lứa của
nước, đôi khi người
ta còn cho thêm
thuốc
súng
vào
nước. Điều này thoạt
nghe thì thấy lạ,
nhưng rất có lý:
thuốc súng bị đốt hếl
BÍ ẩn quanh ta

7

rất nhanh, đồng thời sinh ra rất nhiều chất khí
không cháy. Những chất khí này bao vây lấy vật
thể, làm cho sự cháy gặp khó khăn.

Vì sao chuỡng nia
đánh không kêu?
Đó là do chỗ bị nứt làm chuông mất đi sự
đối xứng, độ đàn hổi và dao dộng riêng, chỗ
đó khổng thể củng ba mặt khác dao động
đổng bộ, tạo ra âm thanh.

trong,
ngoài.
ngoài,
trong.
8

Chuông
hoạt
dộng theo nguyên lý
sau: khi bị ngoại lực
đánh vào, dao động
của nó sẽ hướng về
hai phía đối nhau
từng đôi một. Chẳng
hạn, khi bạn gõ vào
mặt phái, thì mặt
phải và mặt trái sẽ
đồng thời ép vào
còn mặt trước và mặt sau thì dãn ra phía
Tiếp đó, hai mặt trái phải lại dãn ra phía
đồng thời hai mặt trước sau lại ép vào phía
Chính do dao động của các mặt chuông

không ngừng đan xen nhau, lúc dãn ra phía ngoài,
lúc ép vào phía trong, mà chuông phát ra được âm
thanh du dương rồi yếu dần đi.
Nếu chuông được đúc dày, mỏng không đều thì
dao động của hai mặt đối xứng sẽ không hòa nhịp,
âm thanh phát ra không những khó nghe mà thời
gian ngân vang cũng ngắn.

Có đúng là kẹo cao su có thể ỏ trm g
cơ thế ngươi nhiêu núm Hhỡng?
Có thê khắng dịnh rằng: Kẹo cao su không thể
ở trong cơ thê người trong thời gian dài. Kẹo cao
su không bị tiêu hóa nhưng nó không có những
đặc tính thần kỳ để không bị đây ra ngoài cơ thể
theo con đường bài tiết. Thường thì nó không ở
trong cơ thể người quá ba ngày, nó sẽ được thải ra
nhờ sự chuyển động của ruột.

\ì sao khi sử dụng mọt sẽ dê điện
gia dụng phải nổi dãy liếp đất?
Rất nhiều đồ điện gia dụng được sử dụng với
điện áp 220V, muốn đảm bảo an toàn thì vỏ kim
BÍ ẩn quanh ta

9

loại cua chúng phải được nê)i với dây tiếp đất. Đặc
biệt, là khi sử dụng máy giặt và tú lạnh, nhất thiết
phải có dây tiếp đất.
Nước là chât dẫn điện rất tốt. Nếu động cơ điện
và mạch điện trong máy giặt bị ẩm ướt hoặc vì
một lí do nào đó mà lớp cách diện của nó giảm di
sẽ gây ra hiện tượng hở điện, làm cho lớp vỏ kim
loại bên ngoài máy giặt mang điện, đồng thời các
bộ phận quay, vắt làm bằng kim loại bén trong
máy giặt mang diện. Lúc đó, nước trong máy giặt
cũng mang điện. Khi người giặt tiếp xúc với nước
trong máy giặt hoặc vô tình chạm vào ĩớp vỏ kim
loại sẽ bị điện giật, nguy hiểm đến tính mạng.

10

Tất nhiên là trước khi xuâl xưởng, nhà sán xuất
đã kiểm tra kỹ lưỡng. Nhưng đê đề phòng bất trắc,
chúng ta nên áp dụng phương pháp phòng tránh
điện giật hết sức đơn giản, đó là làm tốt công tác
tiếp đất của máy giặt.
Tù lạnh cũng giông như máy giặt, củng thường
xuyên tiếp xúc với nước hoặc đá, điều kiện hoạt
động cũng khá ẩm ướt. Máy thu hở điện áp và
mạch điều khiển điện trong tủ lạnh cũng có khả
năng bị hở điện làm cho bộ phận kim loại của vỏ
tú lạnh bị nhiễm điện. Vì vậy, để phòng bất trắc,
lớp vỏ kim loại của tủ lạnh cũng phải được nối với
dây tiếp đất.
Một sô dồ điện gia dụng có lớp vỏ kim loại
nhu': lò vi sóng, điều hòa, nồi cơm điện, quạt điện,
máy giữ nhiệt,... cũng phải chú ý nối dây tiếp đất.
Đối với những thiết bị âm thanh nhu': ti vi, máy
ảnh,... các bộ phận mang điện dã hoàn toàn cách
diện nên có thể không cần dùng dây tiếp đất.

\ì sao người trcĩig (itiằ
nhìn thcc chúng la?
Thực ra bí mật này chỉ là một loại ảo giác của
thị giác mà thôi. Toàn bộ lý do là: con người trên
những bức chân dung đó được đặt ở chính giữa
BÍ ẩn quanh ta

11

mắt. Khi một người nhìn thẳng vào bạn, bạn sẽ
thấy mặt anh ta chính là như vậy, nhưng khi người
đó nhìn đi chỗ khác, bạn sẽ thây con ngươi và tất
cả lòng đen của anh ta không ở chính giữa mắt mà
chuyển dời đôi chút về phía bên.
Khi bạn đi về một phía xa bức chân dung thì
hai con mắt của bức chân dung không hề thay đổi
vị trí của chúng, nghĩa là vẫn ở nguyên chính giữa
mắt. Ngoài lý do trên ra, toàn bộ bộ mặt mà bạn
tiếp tục trông thây vẫn ở nguyên vị trí cũ, cho nên
tự nhiên bạn có cám tưỏng rằng hình như bức chân
dung quay đầu và theo dõi mình.

Vỉ S(W sò vờo kìm
loại thay lạnh?
Khi chạm vào một vật bằng kim loại, ta cảm
thấy lạnh, mặc dù bản thân vật đó không phải
như vậy. Bởi vì, kim loại dẫn nhiệt tốt: nhiệt
lượng của tay ta đã truyền sang vật đó. Nói cách
khác, tay ta bị mất nhiệt lượng, và chính kim loại
đã tạo cho ta cảm giác lạnh.
Các vật bằng kim loại có khả năng truyền dẫn
nhiệt một cách dễ dàng. Da của tay ta là nơi
nóng nhâd, sự di chuyển của nhiệt sẽ diễn ra theo
chiều từ tay sang kim loại. Chính vì thế mà ta có

cảm giác bị lạnh đi khi chạm vào kim loại.
Ngược lại, gỗ và vải là những chât dẫn nhiệt
kém nên chúng không "hấp thụ" được nhiệt
lượng do tay ta phát ra. Vì thế, chúng không tạo
cho ta cảm giác lạnh.

Xì sao càng ăn nhiêu hem
lại cứng thấy hhúi?
Không mặn như ô mai, không cay
như mứt gừng, nhưng kcm vẫn
hoàn toàn có thể gây cảm giác
khát chẳng kém cho người ăn.
Sở dĩ, có điều này là bởi kem
được làm bằng sữa và trứng
gà, đẽ tiêu hóa kem, cơ thế của
chúng ta đã phải tốn rất nhiều
nước. Vì vậy, càng ăn kem, ta sẽ
càng thây khát.

Xì sao ngôi g h ẽ sau
tụi khiên ta say xe hen?
Lý do khiến cho ta có cảm giác say xe nhiều hơn
khi ngồi ở ghê sau là bởi tầm nhìn của ta bị hạn chế.
BÍ ẩn quanh ta

13

Cảm giác say do chuyến động xảy ra khi cơ chế
cân bằng trong tai ta ghi nhận sự chuyển động. Song,
mắt ta lại khẳng định rằng ta đang đứng yên một chỗ.
Sự khập khiễng này chính là lý do khiến ta mất
cân bằng và say xe.

Vien (Ịạtì và liêng nắ
lả đ ệ nào nhanh h m ?
Tốc độ viên đạn khi đi ra khỏi nòng súng là 900m/s,
âm thanh ở nhiệt độ bình thường có tốc độ truyền di là
340m/s. Viên đạn bay nhanh gấp hai lần âm thanh. Vì
vậy, viên đạn có tốc độ nhanh hơn tiếng nổ.

Tại sao mèn đá lạnh lại n ầ lỉm trời nước?
Viên đá lạnh nổi được trên nước là bởi vì nó có
tỷ trọng thấp hơn. Điều đó có nghĩa là một khối
nước đá nhẹ hơn một khối nước có cùng thể tích. Tỷ
14

trọng này nhẹ hơn không nhiều làm. Chính vì thế
nước đá nổi nhưng lại vẫn chìm một nửa trong nước.
Khi nước bị đông lạnh để chuyến thành đá, các
phân tử nước sắp thẳng theo các hàng. Lúc đó,
chúng nằm hơi cách xa nhau một chút, làm tăng thể
tích của chúng lên đôi chút. Vì trọng lượng của nước
khi đông đặc không đổi, nên tỷ trọng giảm xuống.
Lực liên kết giữa các phân tứ nước với nhau rất
mạnh. Đến nỗi khi tăng thể tích để chuyển thành
băng, nước có thể phá vỡ chiếc cốc chứa nó. Chính
vì thế, các hệ thống ống dẫn có thể bị phá vỡ về
mùa đông, khi trời vô cùng lạnh giá.

Vì sac cõc thủy linh đ ê vở
khỉ đ ê nuúc sõi vào?

,_ ú -

'h
ị

Đó là do sức nóng làm
cho cốc bị giãn nở gây ra.
Nước sôi vừa được rót vào
trong cốc, mặt trong của nó
dột ngột nóng lên và giãn
nở, còn mặt ngoài của cốc
chịu nhiệt tương đối chậm nên
vẫn giữ nguyên nhu' cũ. Mặt trong
và mặt ngoài của cốc chịu nhiệt không
như nhau, nó liền vỡ toác ra.
BÍ ẩn quanh ta

15

Vì sao nước đun sôi cổ beng bứng noi lên?
Đó là hiện tượng chuyển hóa nhanh và mạnh
của một chất lỏng từ nước sang thể khí khi đạt
tới một nhiệt lượng nhất định. Lúc ấy chẳng
những bề mặt chất lỏng sinh ra hóa hơi, mà ngay
cả trong lòng chất lóng cũng sinh ra hóa hơi, gâv
thành bong bóng, lm l nước có thể biến thành
1600ml hơi nước.

Vì sao nước có ga rót vào ircm gcẽc
sẽ n ã bọt?
£

/

Nước có ga được làm
ra bằng cách nén, để cho
C 0 2 hòa tan vào trong
dung dịch nước đường
hoặc nước quả, đựng
trong chai đậy nắp kín.
COo hoặc nước sô đa mà
người ta thường nói,
củng còn gọi là đồ uống
mát lạnh.
Ở

nhiệt

độ

bình

thường, COo là chât khí. Jếu chỉ bơm nó vào trong
chất lỏng thì đại bộ ph n của nó không hòa tan
16

được. Khi chịu một áp lực nhât định, C 0 2 liền hòa
tan vào trong nước. Sau đó, đậy kỹ nắp lại, áp lực
được duy trì ở một trạng thái nhất định, C 0 2 sẽ
hoà tan một cách ổn định trong nước. Nếu bật nắp
ra, áp lực trong chai nhỏ đi, C 0 2 trồi lên và bay đi
liền xuâd hiện bọt hơi. Rót nước ga vào trong cốc
thì thấy nổi bọt củng chính vì lẽ đó. Nếu bạn
khuấy động nước có ga trong cốc một chút, bạn sẽ
thây bọt tăng lên nhiều.

Tại sao Khi m ài dao phải cho
m ệt ít nước vào phía trên của dao?
Khi mài dao ta phải cho thêm ít nước vào phía
trên của dao để giảm nhiệt độ của dao. Bởi vì,
khi mài dao sẽ sinh ra nhiệt lượng làm cho dao
nóng lên.
Mùa đông trời lạnh chúng ta thường xoa hai
bàn tay vào nhau, tạo ra nhiệt lượng làm ấm tay;
đầu que diêm mài vào hộp diêm tạo ra nhiệt lượng
làm cháy lớp thuốc trên que diêm. Đó là quá trình
sinh nhiệt của ma sát. Khi dao được mài đi mài lại
trên phiến đá sẽ sinh rất nhiều nhiệt lượng. Nếu
chúng ta không có các biện pháp làm giảm nhiệt
BÍ ẩn quanh ta

17

lượng của dao thì nhiệt độ của dao sẽ ngày càng
cao, làm hại lưỡi dao. Sau khi tạo thành hình con
dao, con dao phải trải qua quá trình xử lý nhiệt gọi
là "tôi sắt". Tức là, tăng nhiệt độ của dao đến một
mức độ nhâl định. Sau đó, lập tức cho dao vào
nước, dầu hoặc không khí để làm Tạnh nhanh chóng,
làm tăng độ cứng và khỏe của dao. Nhưng nếu
nhiệt độ của dao quá cao, lưỡi dao sẽ mất đi quá
trình xử lý "tôi sắt" nên không thể cứng, sắc và bền
như trước nữa. Khi chặt xương hoặc các đồ vật
cứng, lưỡi dao sẽ bị cong hoặc sứt mẻ.
Do vậy, khi mài dao người ta phải cho nước vào
phía trên của dao để làm giảm nhiệt độ của dao.

Trẽn mặt sừa đun sõi
vì S(W có tóp váng?
Trong sữa bò có rất nhiều thành phần dinh dưỡng.
Prôtêin là thành phần quan trọng trong sữa bò.
Prôtêin là chất hóa học hữu cơ cao phân tử thiên
nhiên. Nó có đặc điểm là kết cứng lại khi gặp nhiệt.
Chất prôtêin trong sữa bò củng sẽ đóng cứng lại khi
bị đun nóng. Sữa bò sau khi đun sôi, trên mặt hình
thành lên một lớp váng. Đó là prôtêin đông cứng.
18

Prôtêin đặc biệt là prôtêin trong sữa bò, cho dù
không bị đun nóng, cũng đóng cứng lại bị biến
chât và hỏng đi. Có nghĩa là, khi sữa bò bị hỏng
sẽ hình thành châl axít. Loại châì axít này làm cho
sữa bò đóng cứng lại. Váng sữa chua do tác động
của vi khuân axít tractic mà thành đặc lại. Và sữa
chua do sự lên men nhân tạo chế ra đều ăn được.
Nhưng sữa bị đặc lại do biến chất, hỏng tự nhiên
thì không nên ăn, vì bạn không nắm được nó do
loại vi khuẩn nào gây nên.

\ì sao có loại đông hô phải lên dây CỐI
có loai đó hhõng?
Đồng hồ mà con người
sử dụng chẳng những có
đủ kiểu, đủ dcạng, mà sự
bôi trí bên trong cũng
không giông nhau. Có loại
đồng hồ bên trong có lắp
dây cót co giãn rất tốt. Sau
khi lên dây cót chặt rồi, nó
sẽ từ từ lỏng ra, làm quay
bánh răng và kim đồng
hồ. Loại đồng hồ lên dây
cót là loại đồng hồ cơ học.
BÍ ẩn quanh ta

19

Những năm gần đây, loài người lại phát minh
ra đồng hồ điện tử. Một loại dùng pin cực nhỏ để
quay kim đồng hồ gọi là đồng hồ điện tử thạch
anh (quarts); còn một loại nữa không có kim quay
mà chỉ hiện số ra thôi, gọi là đồng hồ điện tử. Cả
hai loại đồng hồ này đều chạy bằng pin, không
cần phải lên dây cót.

Vì sao sãt d ê bị g ỉ?
Sắt bị gỉ bắt nguồn từ tính chất hoá học của nó.
Khi sắt tiếp xúc với không khí tạo thành ôxít sắt.
Lớp ôxít sắt này thường nhẹ, xốp nên sau đó dễ
tróc ra khỏi bề mặt của sắt làm lộ ra bề mặt mới
của sắt. Lớp sắt mới lộ ra lại tiếp tục bị ôxy hóa
rồi bị gỉ ra. Hiện tượng gỉ sắt có sức phá hoại lớn
với những đồ dùng bằng sắt.
Vậy nên để đồ sắt ở nơi nào cho thích hợp và
hạn chế bị gỉ? Nếu như bạn để đồ sắt ở nơi không
khí ẩm thì tốc độ ôxy hóa sẽ tăng lên. Vì vậy, tốt
nhâd là nên để đồ sắt ở nơi khô ráo, thoáng mát
sẽ giảm được tốc độ ôxy hóa cuả sắt.
Phương pháp chủ yếu để chống gỉ sắt là sơn
phủ lên bề mặt lớp ngoài của sắt một lớp sơn
chống gỉ.
20

Vì sao tủ lạnh lại kêu 7'0 rc~?
Đó là vì khi động cơ chính làm việc thì tủ lạnh
bắt đầu chấn động, tiếng ro ro mà chúng nghe
thây chủ yếu là do âm thanh chấn động phát ra
khi động cơ chính làm việc. Những âm thanh đó
không phải là có mãi mà khi nhiệt độ tủ lạnh hạ
đến nhiệt độ thấp nhất định thì động cơ chính tự
động dừng lại, tiếng kêu sẽ mất đi. Khi nhiệt độ
tủ lạnh tăng cao, tiếng ro ro lại vang lên, đó là do
động cơ chính lại khởi động và làm việc.
Vào mùa hè, nếu cứ liên tục mở tủ lạnh sẽ dẫn
đến nhiệt độ tủ lạnh tăng lên, từ đó dẫn đến thời
gian làm việc của động cơ chính kéo dài làm cho
tiếng ro ro cũng dài hơn, lượng điện phải sử dụng
cũng tăng lên tương ứng. Thông qua tiếng ro ro
của tủ lạnh, ta có thể hiểu được tình trạng làm việc
bình thường. Còn tiếng kêu mà to, ồn thì có thể
động cơ chính có sự cố, cần kịp thời tiến hành
kiểm tra, xử lý và bảo dưỡng tủ lạnh.

Đưa tay vào cứ; nước có làm
tăng trọng lượng khùng?
Trọng lượng tăng lên nhưng chỉ tăng bằng
trọng lượng của khôi nước mà các ngón tay đã
BÍ ẩn quanh ta

21

chiếm chỗ. Theo định luật Archimedes, khi có
một vật nhúng chìm vào trong nước, thí dụ như
bốn ngón tay, thì nước sẽ sinh ra một lực đẩy
bằng trọng lượng của lực nổi hướng lên trên.
Cũng theo định luật Newton, đã có lực nổi hướng
lên trên thì có phán lực ấn đĩa cân xuống dưới
củng bằng với lực nổi. Do đó, đĩa cân nặng thêm
lên và trọng lượng nặng thêm này vừa đúng bằng
trọng lượng khối nước do bốn ngón tay chiếm
chỗ trong nước.

Tại sao thái hành lúm la
chảy nước m ất?
Khi bạn đưa dao cắt qua lát hành, nó sẽ xé
ngang các tế bào, làm giải phóng các chất bên
trong. Những hóa chất này sẽ phản ứng với nhau
để tạo ra một khí gây khó chịu cho mắt.
Khí này tiếp xúc với lớp nước bao phủ con mắt,
sẽ tạo nên axit suníuric, một chất gây khó chịu. Và
để loại bỏ những kẻ xâm nhập đó, tuyến lệ của
bạn đi vào hoạt động.
Nếu bạn không thích phải sụt sùi khi làm bếp,
hãy tránh mặt thật xa ra khỏi những củ hành. Như
thế, khí sẽ bay hơi hết trước khi chạm tới được
mắt bạn.
22

Vì S(W trên m iếng đậu phụ đủng lạnh

có nhiêu lô nhẻ?
Nước có một đặc tính rất lớn là nó sẽ đông
cứng thành băng trong môi trường nhiệt độ không
khí lạnh buốt dưới 0°c. Sau khi đông kết thành
băng, thể tích của nó sẽ lớn hơn so với khi còn ở
dạng lỏng một chút. Vậy thì, điều đó có liên quan
gì đến đậu phụ?
Thì ra các lỗ nhỏ trên đậu phụ đông do đó
mà ra. Trong miếng đậu phụ có chứa nhiều
nước. Lượng nước này chứa trong vô sô" các lỗ
nhỏ. Khi nhiệt độ xung quanh hạ xuống dưới
0°c, nước trong đậu phụ liền đông lại thành
băng, thể tích của nó lớn lên một chút so với
BÍ ấn quanh ta

23

ban đầu. Kết quả là những lỗ chứa nước bị tông
ra. Đến khi băng trên đậu phụ tan đi liền để lại
nhiều lỗ nhỏ trên mặt.

Vi sao quẩn áo ướt
lại có màu đậm ?
Quần áo ướt sẽ có màu sắc đậm hơn, nguyên
nhân bởi mắt nhìn thây được vật thể là do ánh
sáng chiếu vào vật thể được phản hồi trở lại mắt.
Quần áo sau khi ngâm nước, do các sợi lông ngâm
nước bị bết lại. Phản chiếu ít ánh sáng, đồng thời
do lớp nước bao phủ lên bề mặt quần áo nên chỉ
có một phần ánh sáng xuyên qua lớp nước này
phản chiếu trở lại. Do vậy, quần áo sau khi ướt sẽ
có màu sắc đậm hơn.

24

Tại sac phích nưòc tứmg cò thê g iừ nhiệt?
Sở dĩ, phích nước nóng giữ nhiệt được, ià do
đặc điểm câu tạo của ruột phích quyết định. Ruột
phích là do hai tầng vỏ thủy tinh cấu thành, giữa
hai tầng vỏ là một lớp không khí, bên trong của
ruột phích được tráng một lớp bạc.
Trên miệng phích dược đậy bằng nắp gỗ mềm.
Chính những cấu tạo như vậy làm cho phích nước nóng
giữ được nhiệt "bên trong thì nóng, bên ngoài thì lạnh".
Sau khi rót nước sôi vào phích,
kết cấu của phích nước nóng làm
cho nhiệt lượng nóng của nước
không thể theo phương thức
thông thường mà truyền ra ngoài.
Thứ nhất là do dòng đối lưu
nóng bị đứt đoạn. Khí nóng ở
trong phích cũng không thể
thoát ra miệng phích,
mà khí lanh bên ngoài
cũng không thể vào
được. Nhưng, do miệng
phích lại được nắp gỗ
đóng chặt, bởi vậy dòng đối lưu bị đứt đoạn. Thứ hai
là dẫn nhiệt bị chặn đứng. Tuy nhiên so với những
vận dụng bằng kim loại, khả năng dẫn nhiệt tương
đối kém, nhưng nhiệt lượng trong phích vẫn thông
BÍ ẩn quanh ta

25

qua lớp thủy tinh ngoài truyền đến luồng không khí
bên ngoài phích. Nhưng do ruột phích có hai lớp
thúy tinh, giữa hai lớp lại có chân không, vì thế mà
vật môi giới để truyền nhiệt ra ngoài không khí bị
biến đổi thành thể loãng, đường dẫn nhiệt cũng bị
chặn đứng. Thứ ba, là bức xạ nhiệt được ngăn chặn
triệt đê. Mùa dông, dưới ánh sáng mặt trời, chúng
ta đều cảm thây rất ấm áp, dó chính là do bức xạ
nhiệt của Mặt Trời tạo thành. Do đó, trên ruột
phích nước nóng tráng một lớp bạc mà bị chặn lại
trong lòng ruột phích, điều này làm cho đường bức
xạ nhiệt cũng bị ngăn chặn triệt dê.
Lý tưởng nhất là sau khi cả ba hình thức truyền
nhiệt của ruột phích đều bị cản trở. Nước nóng trong
phích có thể vĩnh viễn không bị nguội. Nhưng trên
thực tế hiệu quả cách nhiệt của phích lại không hoàn
thiện như thế. Vì vậy, việc giữ nhiệt của phích luôn
có một giới hạn thời gian, khi vượt qua giới hạn*thời
gian này, phích nước sẽ không giữ nóng được nữa.

Vì sao giãy ờáo cù
lại chuyển sang màu váng?
Giấy thường được làm nguyên liệu từ gỗ, bản
thân gỗ có chứa xenlulôzơ. Giấy có độ dai đó là dựa
26

vào sự dẻo dai có trong xenlulôzơ. Màu trắng của
xenlulôzơ sau khi kết hợp với ôxy sẽ dần dần
chuyển sang màu vàng. Giấy còn có một kẻ thù, đó
chính là ánh sáng. Ánh sáng sẽ có tác dụng quang
học tới chất xenlulôzơ có trong giấy, có thể làm lộ
ra màu sắc vốn có của giấy trước khi được tẩy trắng
trong quá trình lcàm giấy. Do đó, ngày qua ngày,
giấy báo sẽ chuyển sang màu vàng.
Vì vậy, mà trong thư viện, các tủ sách được trang
bị thêm các loại kính đa màu, để các màu đỏ, vàng,
vàng cam,... trong ánh sáng sẽ bị các loại kính màu
hấp thụ, hoặc phản quang lại một phần ánh sáng.
Như vậy, có thể giảm bớt tính chất có hại của ánh
sáng đối với sách, duy trì được tuổi thọ của sách.

Vì S(W trên nắp ấm nước
lại có lõ?
Nếu trên nắp ấm không
có lỗ này, nước sẽ khó có thể
được rót ra ngoài. Nguyên
nhân là do khi chúng ta
nghiêng ấm, theo nguyên lý
bình thông nhau, nước sẽ
chạy ra từ vòi nước. Sau khi
BÍ ẩn quanh ta

27

nước chảy ra một phần, thể tích không khí trong
bình tăng lên, áp lực sẽ giảm xuống, lúc này bề
mặt của nước ở vòi chịu áp lực của không khí bên
ngoài lớn hơn bề mặt nước trong ấm, vì vậy nước
sẽ rất khó chạy ra ngoài.
Nếu chúng ta để một lỗ trên nắp ấm, khoảng
không trong ấm sẽ thông với bên ngoài, nên
tránh được hiện tượng không rót được nước, đó
là lý do vì sao trên mọi nắp ấm đều phải có lỗ
đây các bạn ạ!

M iẽng đá lạnh tan ra
có lúm lăng mục nước?
Khi nước kết thành đá lạnh, thể tích tăng lên.
Do dó, tỷ trọng nhẹ nên nó mới có thể nổi một
phần trên mặt nước. Căn cứ nguyên lý
Archimedes, trọng lượng miếng đá lạnh bằng với
trọng lượng của thể tích nước giải khát mà phần
đá chìm chiếm chỗ. Khi đá lạnh hoàn toàn tan ra
thành nước thì thể tích nằm trong nước lúc ban
đầu mà thể tích này cũng không có gì thay đổi.
Vì thế, cho nên khi viên đá trong cốc (ly) tan ra,
thể tích nước không hề thay đổi và độ cao mực
nước trong cốc (ly) vẫn giữ nguyên vậy.
28

Vì sao khùng được dùng tay ướt
chạm vác cõng tăc điện?
Nếu tay, chân bị ướt và chúng ta đi chân đất thì
các bạn tuyệt đối không được chạm tay vào các
thiết bị điện. Vì như thế sẽ rất nguy hiểm.
Điều cần thiết trong an toàn sử dụng điện là
cần phòng ngừa bị điện giật. Bởi cơ thể con người
có khả năng dẫn điện, trong khi đó nước là một
chất dẫn điện, ngoài ra có một số ổ cắm, phích
cắm, công tắc điện châd lượng không đảm bảo,
luôn thường trực nguy cơ gây rò điện. Nếu chúng
ta dùng tay dính nước để mở công tắc điện, rất dễ
bị điện giật, có thể bị thương, thậm chí gây tử
vong. Chính vì vậy, các bạn hãy ghi nhớ và cẩn
trọng, không được tự tiện dùng tay ướt chạm vào
công tắc và các đồ điện nhé!

Vì sao quả bùng lại phải trùn?
Nếu bạn đi xem thi đâu bóng rổ thì sẽ biết. Các
cầu thủ nếu cần đập, đưa bóng về phía trước, khi
đập thì mắt của cầu thủ không cần nhìn bóng mà
chỉ nhìn vào các cầu thủ trên sân nhưng vẫn điều
khiển bóng theo ý mình. Đó là vì quả bóng tròn có
BÍ ấn quanh ta

29

quy luật nhâd định, nếu bạn nắm vững quy luật
bóng nảy, bóng sẽ chạy theo bạn.
Ngoài bóng tròn ra, những quả bóng có hình
chạng khác khi nảy sẽ loạn xạ làm bạn không thể
nắm vững được quy luật của nó. Cho nên, quả
bóng phải tròn là như vậy.

\ì S(W đèn chớp của m áy ảnh
có thê phát sáng m ạnh?
Chúng ta đều biết, chụp ảnh ở nơi ánh sáng yếu
(tối) đều cần dùng đến đèn chớp sáng để chiếu
30

sáng nhân tạo. Đèn chớp sáng có thể trong thời
gian cực ngắn phát ra ánh sáng mãnh liệt. Đó là vì
sao? Bộ phận sáng của đèn chiếu sáng đó là ống
đèn xeon (xe). Trong ống đèn có chứa đầy khí
xeon. Ông đèn xeon có lắp một mạch điện tử để
đem dòng điện một chiều biến thành dòng điện
cao áp xoay chiều, rồi lại biến thành điện cao áp
một chiều. Nó có thể mang diện áp thâp hơn hai
chiếc pin tổng hợp 3Vôn (V) chuyển thành điện
cao áp 10.000V.
Khi ấn cửa mỏ nhanh của máy chụp ảnh thì
cao áp của mạch điện 10.000V với ông đèn xeon
làm xeon trong bình đèn nhanh chóng biến
thành trạng thái điện ly, phát ra ánh sáng
mãnh liệt, đủ chiếu sáng vật ở ông kính máy
ảnh lOm, vừa vặn đáp ứng về độ sáng mà
phim chụp cần có.

BÍ ấn quanh ta

31

\ì sao irứng gà ung
lại nổi lên irên mật nước?
Trọng lượng riêng của trứng gà nặng hơn nước
một chút, dễ chìm xuống đáy nước vì không khí
bên trong rất ít. Vì thế, loại trứng gà này ăn râ"t
ngon và bể. Còn trứng gà để lâu, một sô" nước bên
trong bị thoát ra ngoài qua các lỗ nhỏ trên vỏ
trứng làm cho trứng bị ung, khi â"y lòng trắng
trứng có mùi thối, lại sinh ra nhiều chất khí. Châ"t
khí ây cũng luôn bốc hơi ra ngoài. Cả nước và
châ"t khí trong lòng quả trứng đều tranh nhau chui
ra khỏi vỏ trứng, trọng lượng của trứng gà sẽ nhẹ
đi. Cho nên bỏ trứng vào nước, những trứng nào
đã nổi lên thì đó là những quả trứng đã bị ung.

Vi sao loại dao căt thưừng,
lại khùng căt được kính?
Nếu lây đất sét nặn thành hình một đồ vật, bạn
có thể vẽ hoa lá lên đồ vật ấy bằng que diêm. Ngày
hôm sau, đồ vật đó khô đi, bạn lây que diêm khác
vẽ lên đồ vật ấy thì không vẽ được nữa. Vì sao vậy?
Vì lúc này, que diêm bằng gỗ mềm hơn đất sét ấy.
Dao làm bằng thép cứng hơn đất sét khô. Bây giờ
thì bạn đã biết vật cứng có thể rạch được vật mềm.
32

Kính là vật cứng, sắt, thép cũng cứng nhưng
không cắt được kính. Trên thế giới có một loại đá
gọi là kim cương. Loại kim cương này cứng hơn
kính rất nhiều. Vì vậy, dao cắt kính ở đầu có lắp
kim cương, chắc chắn bạn sẽ cắt rời được kính.

Vì sao khùng nên ăn vé khoai lang?
Trong khoai lang có rất nhiều chất dinh dưỡng,
còn vỏ khoai thì rất khô, đó là những tế bào chết
không có giá trị dinh dưỡng gì cả, không nên ăn.
Nếu bạn ăn nhiều vỏ khoai sẽ làm tăng sự vất vả
cho dạ dày và ruột, làm ảnh hưởng đến sự tiêu hóa.
Nhiều người do không biết tác hại của vỏ khoai nên
họ đã ăn cả vỏ. Vì họ nghĩ bỏ vỏ khoai thì lãng phí,
điều này thật không hợp lý một chút nào.

Vì sao trong thang m úy có nhiêu
cõng lấc điện và bóng đèn ?
Công tắc điện và bóng đèn trong thang máy
dùng để điều hành và khống chế cái thang đó.
Rất nhiều nút bấm màu trắng có đánh số bên
trên. Những con số đó biểu thị số thứ tự của tầng
lầu mà thang máy đi qua. Còn có nút điện bên trên
BÍ ẩn quanh ta

33

có mủi tên chỉ lèn hoặc chỉ xuống. Nó điều khiên
thang máy chạy lên hoặc chạy xuống. Còn có công
tắc điện dùng để điều khiên, mở cửa, đóng cứa và
khởi động thang.
Bên dưới tất cả các nút điện đều có bóng đèn.
Bạn vừa ân xong một nút điện nào đó thì đèn ở
dưới nó bật sáng ngay. Qua các công tắc điện và
bóng dèn này, người đi cầu thang máy có thể dễ
dàng điều khiển sự vận hành của thang máy.

Vì sao ông khói nhà máy lại C(Wthể?
Không khí gần mặt đất di động chậm, áp lực
lớn; không khí trên cao di động nhanh, áp lực nhỏ.

Ông khói nhà xây cao, không khí xung quanh
miệng ống di động nhanh, áp lực nhỏ, khí nóng
sau khi bị nung đốt sẽ từ ống khói bay ra càng
nhanh. Như vậy, lửa trong lò sẽ cháy càng mạnh.
Ngoài ra, khói trong ống khói bốc ra chứa những
chất có hại cho cơ thê con người. Sau khi ống khói
xây cao, những chất có hại ấy sẽ theo dòng không
khí ở miệng ống khói mà bay đến những nơi rất
xa, giảm nhẹ sự ô nhiễm đối với khu dân cư, thành
phố và thị trấn lân cận.

Đáy chím hoa phải có lẽ Uuỉng lủ vì sao?
Tât cá các chậu trồng hoa ở
đáy đều có một lỗ nhỏ. Vậy lỗ
nhỏ này có tác dụng gì nhỉ?
Đó là khi chúng ta tưới hoa,
nếu tưới nhiều nước quá mà
đáy chậu không có lỗ thoát,
nước không chảy ra ngoài, rễ
cây ngâm trong nước lâu ngày
sẽ bị thối nát làm cây trồng bị
chết. Vì vậy, các chậu trồng
cây cảnh thường có lỗ nhỏ để
nếu chẳng may ta tưới nhiều
nước quá, số nước thừa sẽ
chảy theo lỗ nhỏ ra ngoài.
BÍ ẩn quanh ta

35

Vì sao khi uống Ihuèc phái nâng nước?
Khi uống thuốc có thêm một ngụm nước có thê
giúp cho thuốc dễ trôi xuống họng. Nước còn có
thể bảo vệ niêm mạc của thực quản, có tác dụng
làm trơn mềm. Ngoài ra trong dạ dày, nước còn có
tác dụng làm cho thuốc loãng ra và tan đi, tiện lợi
cho cơ thể hấp thu thuốc.
Có người khi uống thuốc không uống nước mà
chỉ uống khan. Làm như vậy có hại đối với cơ thể,
tuyệt đối không nên làm thế. Tất nhiên, khi dùng
thuốc khan của đông y đã sắc kỹ, hoặc thuốc nước,
vì trong bản thân thuốc đã có chứa tương đối nhiều
nước rồi nên uống ít nước cũng không sao cả.

Vì sao thây thuồc tiểp xúc vã bệnh nhẩn
tnầ ít khi lăy bệnh?
Các thầy thuốc, các hộ lý thường xuyên tiếp
xúc với bệnh nhân nói chung ít lây bệnh vì cơ thể
của họ đã có tác dụng miễn dịch bảo vệ họ. Tính
miễn dịch cũng là một đặc điểm sinh lý của cơ thể
người, giúp cơ thể tiêu diệt, loại bỏ các châT kháng
nguyên xâm nhập vào hoặc các chất lạ do tự cơ thể
mình sinh ra. Khi cơ thể đã có sức đề kháng thì
khó bị lây bệnh; nếu mất sức đề kháng thì dễ dàng
bị cảm, cúm, sốt, tiêu chảy và các bệnh khác.
36

Ngoài sự miễn dịch dã nói ở trên, một điều cần
chú ý nữa là họ luôn luôn có ý thức phòng bệnh tốt
khi tiếp xúc với người bệnh như: đeo khẩu trang, rửa
tay sạch sẽ bằng xà phòng, cồn sát trùng, vả lại có
rất nhiều bệnh không lây qua tiếp xúc thông thường.

Vi sao sổ ngày trong môi tháng
khùng giông nhau?
Chúng ta đều biết rằng một năm có 12 tháng,
tương ứng 365 ngày. Vậy thì mỗi tháng nên có bao
nhiêu ngày là hợp lý? Nếu tính theo 30 ngày thì
một năm nên có 7 tháng 30 ngày, 5 tháng 31 ngày.
Nhưng hiện nay số ngày trong mỗi tháng không
tính theo cách đó. Tại sao vậy nhỉ?
Theo ghi chép từ rất lâu về trước, có một vị
Hoàng đế La Mã cho rằng tháng 2 không tốt lành
BÍ ấn quanh ta

37

nên ra lệnh bớt đi một ngày của tháng 2 đem nhập
vào tháng 7. về sau lại có một vị Hoàng đế La Mã
nói ông sinh ra vào tháng 8, tháng đó củng phải
được thêm một ngày. Thế là lại lấy bớt của tháng
2 một ngày nữa. Thành thử, tháng 2 chí còn 28
ngày, về sau, khi người ta biên soạn dương lịch vẫn
giữ nguyên không sứa đổi. Cho nên dương lịch
hiện nay có 7 tháng 31 ngày; đó là các tháng 1, 3,
5, 7, 8, 10, 12 và 4 tháng 30 ngày; đó là tháng 4, 6,
9, 11. Riêng tháng 2 chỉ có 28 ngày hoặc 29 ngày.

Vì sao gương chiếu ra được đo lật?
Gương được làm từ kính, vừa trơn láng, vừa
sáng bóng, tia nắng vừa chiếu lên mặt gương liền
phán xạ trở lại, cho nên chiếu ra được mọi đồ vật.
Nếu phết một lớp bạc mòng lên mặt sau của
gương thì sự phcản xạ ánh sáng càng tốt, đồ vật
chiếu ra càng rõ ràng hơn.

Tại sao dưừtig di ỏ ùm g tuii
tại quanh co uon lượn?
Đường càng thẳng càng dễ di, càng dốc càng
khó đi. Các phương tiện có thể lao vun vút. Nhưng
ỲCV'

38

khi lên đèo nó chạy rất chậm. Còn nếu đèo quá
dốc thì các phương tiện không thể lên được.
Nếu làm một con đường dốc đứng từ chân lên
thẳng tới đính núi, thì có rút ngắn được doạn
dường nhưng lại quá dốc, người và xe không sao
đi được. Vì vậy, đường đi ở vùng núi đều phải
được xây vòng quanh núi, vòng sau cao hơn vòng
trước. Dường như thế gọi là dường uốn quanh theo
núi. Người đi bộ lên núi, hoặc ô tô lên núi trên con
đường như vậy sẽ ít mất sức hơn.

VÌ S(W trên que kem
có khci trăng ỈM tên?
Không kể ở xứ lạnh, nhiệt dộ
không khí bao giờ củng cao hơn
nhiệt độ của que kem. Toàn
thân que kem lạnh buốt nên
nó liền hút lấy nhiệt lượng
trong không khí nóng xung
^
quanh và biến thành hơi
nước. Thêm vào đó không
khí gần kề xung quanh que kem cũng
bị lạnh đi, làm cho hơi nước trong không
khí que kem ngu'ng dọng lại thành vô vàn
hạt nước li ti. Lại thêm không khí không ngừng
BÍ ấn quanh ta

39

chuyển động, cho nên xem ra có vẻ như có từ...