Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

Table of Contents
LỜI NHÀ XUẤT BẢN
1. Tại sao trên thế giới lại có nhiều loài thực vật khác nhau như vậy?
2. Tại sao cây có loài một lá mầm, có loài hai lá mầm?
3. Tại sao bộ rễ của thực vật đều rất dài và rất nhiều?
4. Tại sao rễ thực vật thường đâm xuống còn thân thực vật lại mọc lên?
5. Tại sao có một số cây lại rỗng thân?
6. Tại sao có một số cây già bị rỗng thân nhưng vẫn sống được?
7. Tại sao từ vòng tuổi có thể đoán được tuổi của cây?
8. Tại sao cây ngân hạnh lại được gọi là "hóa thạch sống"?
9. Tại sao sau mưa xuân cây măng lại mọc rất nhanh?
10. Tại sao loài tre lại không phát triển to bề ngang thân như các loại cây khác?
11. Tại sao cây tre lại không ra hoa hàng năm?
12. Tại sao ngó đứt tơ vương?
13. Tại sao các hạt giống lại chứa nhiều chất dinh dưỡng?
14. Quả và hạt khác nhau như thế nào?
15. Tại sao khi hạt nảy mầm có loại cần nhiều ánh sáng, có loại cần ít ánh sáng?
16. Sự phát tán của quả và hạt như thế nào?
17. Tại sao nhiệt độ thấp, khô có thể giữ hạt giống được lâu?
18. Tại sao mầm cây lại phát triển cong về hướng Mặt Trời?
19. Tại sao cây thường xuân lại có thể leo lên tường cao?
20. Tại sao nói khí oxi trên Trái Đất là do tác dụng quang hợp của cây mà có?
21. Tại sao những chiếc lá màu đỏ cũng có thể tiến hành quang hợp được?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

22. Thực vật ở dưới biển sâu tiến hành quang hợp như thế nào?
23. Tại sao thực vật cũng phải thở?
24. Tại sao không có không khí thì thực vật không thể sống được?
25. Tại sao có một số thực vật khi ra mầm, lá non lại có màu hồng?
26. Tại sao đến mùa thu có một số lá cây lại chuyển sang màu đỏ?
27. Cây làm thế nào để trải qua mùa đông giá lạnh?
28. Tại sao không nên tưới cây vào giữa trưa hè?
29. Tại sao hoa lại có nhiều màu sắc đến như vậy?
30. Tại sao có loài hoa thơm, còn có loài hoa không thơm?
31. Tại sao hoa dạ hương vào ban đêm mới tỏa ra mùi hương thơm ngát?
32. Tại sao những bông hoa sặc sỡ màu sắc thường không có mùi thơm, còn hoa thơm thì
lại thường có màu trắng?
33. Tại sao những bông hoa ở trên núi cao đặc biệt rất đẹp?
34. Tại sao nhiều loài hoa đẹp lại có độc?
35. Tại sao có loài hoa nở vào buổi sáng, có loài hoa nở vào buổi tối?
36. Tại sao có một số cây nở hoa rồi mới ra lá?
37. Tại sao có những cây có độc?
38. Tại sao trong thực vật lại có điện?
39. Tại sao có một số cây lại phát sáng?
40. Tại sao có một số cây trồng lại có thể chống chịu được đất phèn?
41. Tại sao chặt cây kê huyết đằng lại thấy “máu” chảy ra
42. Tại sao cây xấu hổ khi ta chạm vào liền cụp lá lại?
43. Tại sao loài cây sống dưới nước lại không bị thối rữa?
44. Tại sao cây xương rồng lại có nhiều thịt và gai?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

45. Vì sao cỏ quyển bá quấn đã khô ngâm vào nước lại có thể tươi lại?
46. Tại sao cây đa có thể một mình tạo thành rừng?
47. Tại sao những cây sống ở bãi biển và đầm lầy đều có rễ phụ?
48. Tại sao cùng một loài cây ở nơi khô hạn thì bắt rễ sâu, còn ở nơi ẩm ướt thì bắt rễ nông?
49. Tại sao có những thực vật thích sáng, còn có những thực vật lại thích bóng râm?
50. Tại sao sức chống chịu bệnh của cây cối mọc hoang rất mạnh?
51. Tại sao có cây sống rất ngắn ngày?
52. Tại sao có những cây ăn được sâu bọ?
53. Tại sao cỏ trên các cánh đồng đã dùng lửa đốt trụi nhưng đến mùa xuân vẫn mọc lên
được?
54. Tại sao vào mùa hè trong rừng lại khá mát mẻ?
55. Tại sao ở vùng núi có nhiều loại thực vật hơn ở đồng bằng?
56. Tại sao thực vật lại được coi là bộ máy cảnh báo ô nhiễm bầu khí quyển?
57. Tại sao nói cây cối là "máy giảm thanh của thiên nhiên"?
58. Tại sao hoa cúc lại có nhiều hình dáng như vậy?
59. Tại sao lại phải luôn thay đổi chậu trồng hoa?
60. Làm thế nào để giữ hoa cắm trong bình tươi lâu?
61. Tại sao cây trồng trong chậu cảnh có thể cứng cáp, nhiều dáng thế?
62. Đông trùng hạ thảo là động vật hay thực vật?
63. Tại sao nhân sâm lại có tác dụng tẩm bổ?
64. Nhân sâm tự nhiên và nhân sâm do con người trồng có gì khác nhau?
65. Tại sao nhân sâm chủ yếu mọc ở vùng Đông Bắc Trung Quốc?
66. Tại sao thực vật lại có nhiều mùi vị khác nhau như vậy?
67. Tại sao bạc hà đặc biệt mát lạnh?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

68. Tại sao hoa dương kim lại có thể gây mê?
69. Tại sao vỏ cây đỗ trọng sau khi bẻ sẽ có sợi rất dai?
70. Tại sao cây thiên ma lại không có rễ và lá?
71. Tại sao trên núi lại có nhiều cây tùng?
72. Tại sao những cây tùng sống trên núi Hoàng Sơn trông đặc biệt kì lạ?
73. Trên Trái Đất hạt giống gì nhỏ nhất và hạt gì lớn nhất?
74. Trên thế giới cây nào to nhất, cây nào cao nhất?
75. Loài hoa nào lớn nhất, loài hoa nào nhỏ nhất trên thế giới?
76. Ở vùng Nam Cực, Bắc Cực có cây sống không?
77. Thực vật có thể sống được trong Vũ Trụ không?
78. Con người tách rời thực vật tại sao không thể sinh tồn được?
79. Tại sao rừng có thể điều tiết khí hậu?
80. Tại sao các loài thực vật bị tuyệt chủng trên thế giới ngày một nhiều?
81. Tại sao trong thành phố cần có tỉ lệ diện tích đất xanh hóa nhất định?
82. Tại sao cần trồng nhiều bãi cỏ bằng phẳng?
83. Tại sao rừng có thể trị bệnh?
84. Tại sao hương hoa lại chữa được bệnh?
85. Sơn được lấy từ đâu?
86. Tại sao từ cây thông có thể lấy được hương thông?
87. Tại sao cây cao su ba lá chỉ có thể trồng được ở phía Nam?
88. Tại sao nên lấy mủ cao su vào sáng sớm?
89. Tại sao cây chè lại thích hợp trồng ở vùng có tính axit?
90. Tại sao chất lượng chè ở trên núi cao đặc biệt tốt?
91. Tại sao cà phê và chè có tác dụng làm tỉnh táo đầu óc?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

92. Tại sao cây thuốc lá ở tỉnh Vân Nam, Trung Quốc đặc biệt tốt?
93. Tại sao lại phải đào cây phòng phong (một vị thuốc Đông y) vào mùa xuân?
94. Tại sao bên cạnh cây đàn hương lại phải trồng thêm một loại cây khác?
95. Tại sao có một số thực vật thân gỗ có thể tạo ra đường?
96. Tại sao cúc điềm điệp có thể tạo ra đường được?
97. Tại sao những cây đào bích trong vườn chỉ có thể ra hoa chứ không kết quả?
98. Cây sung thật sự không có hoa sao?
99. Trong quả chuối tiêu có hạt hay không?
100. Tại sao nhân của quả sơn trà, đào, hạnh nhân không ăn được?
101. Tại sao cây dừa thường sống ở ven biển nhiệt đới và xung quanh các hòn đảo?
102. Tại sao lá dừa thường mọc tập trung ở trên đỉnh ngọn cây?
103. Tại sao cây ngân hạnh ra hoa nhiều nhưng kết quả lại ít?
104. Tại sao những cây hồ dương có thể sinh trưởng trong sa mạc hoang vu?
105. Tại sao có một số thực vật lại có thể phân giải độc tính trong nước ô nhiễm?
106. Tại sao nói thực vật là bộ máy làm sạch bầu khí quyển bị ô nhiễm?
107. Tại sao có một số thực vật lại có thể luyện được dầu mỏ?
108. Tại sao thực vật lại dự đoán được động đất?
109. Tại sao một số thực vật lại có khả năng tự bảo vệ mình?
110. Trên thế giới thực sự có cây ăn thịt người không?
111. Tại sao cây liễu có khi sống giả, cây táo có khi chết giả?
112. Tại sao cây su su lại là thực vật sinh sản bằng "bào thai"?
113. Tại sao cây lau trúc vừa không thuộc loài lau sậy vừa không thuộc loài tre trúc?
114. Tại sao nói cây lan quân tử lại không phải là lan?
115. Tại sao hoa lan bị cho rằng chỉ ra hoa không kết hạt?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

116. Tại sao cây sau khi bóc hết lớp vỏ vẫn có thể tái sinh?
117. Tại sao vỏ cây bạch dương lại có màu trắng?
118. Tại sao nói lá của cây lá giả là giả?
119. Tại sao nói hoa là do lá biến thành?
120. Tại sao không có loại hoa màu trắng tuyền?
121. Có phải cây thiên tuế nghìn năm mới ra hoa một lần không?
122. Tại sao nói hoa cúc là một chùm hoa chứ không phải là một đóa hoa?
123. Tại sao nói sa mạc hóa sẽ đe dọa đến cuộc sống của con người?
124. Tại sao nói cây nhựa có thể xanh hóa sa mạc?
125. Tại sao cần phải cứu những thực vật đang đứng trước nguy cơ bị tuyệt chủng?
126. Tại sao phải xây dựng khu bảo vệ tự nhiên?
127. Tại sao nấm sinh trưởng không cần ánh sáng? 1
128. Tại sao sau khi trời mưa trên đất sẽ mọc rất nhiều nấm?
129. Loài nấm tại sao lại không có rễ?
130. Tại sao một số vi sinh vật có thể giữ ni tơ?
131. Tại sao lá của thực vật cũng có thể hấp thụ được phân bón?
132. Tại sao màu sắc cũng có thể làm phân bón cho sự phát triển của cây trồng?
133. Tại sao phân bón quá đậm sẽ làm cháy mạ?
134. Tại sao cây làm phân xanh có thể cải thiện được đất đai?
135. Tại sao lại dùng phân hoạt tính sinh vật?
136. Mỗi mẫu sẽ thu hoạch được bao nhiêu lương thực?
137. Tại sao có một số cây trồng trên cùng một mảnh ruộng trồng độc canh sẽ giảm sản
lượng?
138. Tại sao đối với thực vật cần nhiệt độ cao nhưng khi nhiệt độ tăng cao thì lại không tốt
cho cây?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

139. Sự khác nhau giữa gạo tiên, gạo tẻ và gạo nếp?
140. Tại sao trồng ngô xen kẽ với trồng đậu tương có thể tăng sản lượng?
141. Tại sao trên cùng một bắp ngô lại có những hạt màu sắc khác nhau?
142. Tại sao có một số bắp ngô thiếu hạt và "ngô trọc"?
143. Tại sao trên cùng một thửa ruộng, ngô lại dễ có sản lượng cao hơn tiểu mạch?
144. Tại sao cao lương vừa chống được hạn hán vừa chống được úng?
145. Tại sao nụ cây bông lại nở được ít?
146. Tại sao lại phải cắt tỉa cành lá cho cây bông?
147. Tại sao khoai lang càng để lâu càng ngọt?
148. Tại sao có những củ khoai lang bị hà hay bị cứng?
149. Tại sao nói củ khoai tây là thân củ, còn củ khoai lang là thân rễ?
150. Khi khoai tây mọc mầm có nên ăn không?
151. Cất giữ lương thực không tốt tại sao phát nhiệt và thối rữa?
152. Tại sao lạc mốc hoặc nảy mầm thì không thể ăn được?
153. Khi cây cải dầu ra hoa thả ong ra có tác dụng gì?
154. Tại sao cây dưa dầu đến tối mới ra hoa?
155. Tại sao cây cọ dầu được coi là "vua dầu" trên thế giới?
156. Tại sao cây hướng dương lại có hạt lép?
157. Tại sao cây mía phần gốc lại ngọt?
158. Tại sao việc thu hoạch cây ăn quảlại có năm lớn năm nhỏ?
159. Tại sao lại phải cắt tỉa cành cho cây ăn quả?
160. Tại sao cây ăn quả phải trải qua việc chiết cành?
161. Tại sao có một số cây ăn quả rụng lá một năm ra hoa hai lần?
162. Tại sao những cây ăn quả thấp lại có sản lượng cao?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

163. Tại sao quả của cây trồng trước khi chín thì lại cứng, xanh, chát, chua, còn sau khi chín
lại mềm, đỏ, ngọt và thơm?
164. Tại sao vào mùa hè khi mưa nhiều
165. Làm thế nào để trồng được loại dưa hấu không hạt?
166. Làm thế nào để phân biệt dưa hấu xanh và dưa hấu chín?
167. Tại sao hạt dưa hấu lại không nảy mầm trong quả được?
168. Tại sao khi ăn dứa tốt nhất trước tiên phải nhúng qua nước muối?
169. Tại sao cây tỏi ở Hoa Nam Trung Quốc rất ít ra cọng hoa tỏi?
170. Tại sao cây cải thìa sau khi sương xuống lại ngọt hơn?
171. Tại sao lại có một số quả như quả bầu, quả dưa chuột bị đắng?
172. Tại sao rau hẹ cắt xong vẫn có thể tái sinh trưởng?
173. Tại sao hành tây khô còn nảy mầm được?
174. Tại sao cà rốt chứa nhiều chất dinh dưỡng?
175. Tại sao tỏi có tác dụng kháng khuẩn?
176. Rau chuyển đổi gien là gì?
177. Tại sao không có đất cũng có thể trồng được rau?
178. Tại sao loài cỏ tạp năm nào cũng bị diệt nhưng vẫn sinh sôi?
179. Tại sao thuốc diệt cỏ lại phân biệt được cỏ tạp?
180. Tại sao loại thuốc "2, 4 D" và "2, 4, 5 T" vừa là thuốc kích thích sinh trưởng vừa là
thuốc diệt cỏ?
181. Tại sao hoa của cây cúc trừ sâu có thể diệt được côn trùng?
182. Tại sao có thể lấy vi khuẩn để diệt côn trùng?
183. Tại sao có thể lấy côn trùng để trị côn trùng?
184. Tại sao có thể dùng hoocmon côn trùng để diệt côn trùng?
185. Tại sao sử dụng mùi vị khác nhau có thể diệt những loại côn trùng gây hại khác nhau?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

186. Tại sao côn trùng gây hại trong ruộng vườn lại không thể trừ hết được?
187. Tại sao hạt giống, cây giống phải qua kiểm dịch mới có thể sử dụng?
188. Tại sao dấm có tác dụng "bảo vệ sức khỏe" cho cây trồng?
189. Tại sao âm nhạc lại có thể thúc đẩycây trồng phát triển?
190. Tại sao có một số thực vật cũng cần phải ngủ trưa?
191. Tại sao thuốc chống hạn lại có thể tăng sức chống hạn cho thực vật?
192. Tại sao máy vi tính lại có thể giúp nông nghiệp tăng sản?
193. Tại sao phải phát triển ngành nông nghiệp sinh thái?
194. Tại sao lại phải phát triển ngành nông nghiệp ba sắc?
195. Tại sao đất không cày xới cũng đạt được năng suất cao?
196. Tại sao phải cần phát triển thực phẩm màu xanh (thực phẩm sạch)?
197. Tại sao thực phẩm màu đen lại được mọi người yêu thích?
198. Ngành nông nghiệp trang thiết bị hiện đại hóa là gì?
199. Tại sao có một số cây có thể chiết cây?
200. Tại sao có một số thực vật sống được sau khi giâm cành?
201. Tại sao cây đay lại có sản lượng cao khi trồng ở phía Bắc?
202. Tại sao giống tốt nhập ở một vùng, trồng ở vùng khác thường không ra hoa hoặc chỉ ra
hoa không kết quả?
203. Tại sao lại đem giống cây trồng lên Vũ Trụ?
204. Hạt giống nhân tạo là gì?
205. Tại sao hạt giống tạp giao lại có nhiều ưu thế?
206. Tại sao lúa lai cần phối hợp "ba hệ"?
207. Tại sao lúa lai lại phải gây giống hằng năm?
208. Làm thế nào để khống chế tính biệt (giới tính) của thực vật?
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

209. Đơn bội thể và đa bội thể là gì?
210. Làm thế nào để phân li tế bào đơn lẻ của cây trồng?
211. Tại sao trong ống nghiệm cũng có thể gây giống thực vật?
212. Tại sao tế bào đơn lại có thể phát triển thành cây?
213. Tại sao nuôi cấy phấn hoa cũng có thể tạo giống?
214. Tại sao tế bào thể cũng có thể tạp giao?
215. Tại sao thụ phấn giữa các loài thực vật khác loài thường không thụ tinh kết quả được?
216. Tại sao tia bức xạ có thể gây giống?
217. Mã di truyền là gì?
218. Gien là gì?

Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Mười vạn câu hỏi vì sao là bộ sách phổ cập khoa học dành cho lứa tuổi thanh, thiếu niên.
Bộ sách này dùng hình thức trả lời hàng loạt câu hỏi "Thế nào?", "Tại sao?" để trình bày một
cách đơn giản, dễ hiểu một khối lượng lớn các khái niệm, các phạm trù khoa học, các sự vật,
hiện tượng, quá trình trong tự nhiên, xã hội và con người, giúp cho người đọc hiểu được các lí lẽ
khoa học tiềm ẩn trong các hiện tượng, quá trình quen thuộc trong đời sống thường nhật, tưởng
như ai cũng đã biết nhưng không phải người nào cũng giải thích được.
Bộ sách được dịch từ nguyên bản tiếng Trung Quốc do Nhà xuất bản Thiếu niên Nhi đồng,
Trung Quốc xuất bản. Do tính thiết thực, tính gần gũi về nội dung và tính độc đáo về hình thức
trình bày mà ngay khi vừa mới xuất bản ở Trung Quốc, bộ sách đã được bạn đọc tiếp nhận nồng
nhiệt, nhất là thanh thiếu niên, tuổi trẻ học đường. Do tác dụng to lớn của bộ sách trong việc
phổ cập khoa học trong giới trẻ và trong xã hội, năm 1998 Bộ sách Mười vạn câu hỏi vì sao đã
được Nhà nước Trung Quốc trao "Giải thưởng Tiến bộ khoa học kĩ thuật Quốc gia", một giải
thưởng cao nhất đối với thể loại sách phổ cập khoa học của Trung Quốc và được vinh dự chọn
là một trong "50 cuốn sách làm cảm động Nước Cộng hoà" kể từ ngày thành lập nước;
Bộ sách Mười vạn câu hỏi vì sao có 12 tập, trong đó 11 tập trình bày các khái niệm và các
hiện tượng thuộc 11 lĩnh vực hay bộ môn tương ứng: Toán học, Vật lí, Hoá học, Tin học, Khoa
học môi trường, Khoa học công trình, Trái Đất, Cơ thể người, Khoa học vũ trụ, Động vật,
Thực vật; ở mỗi lĩnh vực các tác giả vừa chú ý cung cấp các tri thức khoa học cơ bản, vừa chú
trọng phản ánh những thành quả và những ứng dụng mới nhất của lĩnh vực khoa học kĩ thuật đó.
Các tập sách đều được viết với lời văn dễ hiểu, sinh động, hấp dẫn, hình vẽ minh hoạ chuẩn xác,
tinh tế, rất phù hợp với độc giả trẻ tuổi và mục đích phổ cập khoa học của bộ sách.
Do chứa đựng một khối lượng kiến thức khoa học đồ sộ, thuộc hầu hết các lĩnh vực khoa học
tự nhiên và xã hội, lại được trình bày với một văn phong dễ hiểu, sinh động, Mười vạn câu hỏi
vì sao có thể coi như là bộ sách tham khảo bổ trợ kiến thức rất bổ ích cho giáo viên, học sinh,
các bậc phụ huynh và đông đảo bạn đọc Việt Nam.
Trong xã hội ngày nay con người sống không thể thiếu những tri thức tối thiểu về văn hóa,
khoa học. Sự hiểu biết về văn hóa, khoa học của con người càng rộng, càng sâu thì mức sống,
mức hưởng thụ văn hóa của con người càng cao và khả năng hợp tác, chung sống, sự bình đẳng
giữa con người càng lớn, càng đa dạng, càng có hiệu quả thiết thực. Mặt khác khoa học hiện đại
đang phát triển cực nhanh, tri thức khoa học mà con người cần nắm ngày càng nhiều, do đó,
việc xuất bản tủ sách phổ biến khoa học dành cho tuổi trẻ học đường Việt Nam và cho toàn xã
hội là điều hết sức cần thiết, cấp bách và có ý nghĩa xã hội, ý nghĩa nhân văn rộng lớn. Nhận
thức được điều này, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho xuất bản Bộ Mười vạn câu hỏi vì sao
và tin tưởng sâu sắc rằng bộ sách này sẽ là người thầy tốt, người bạn chân chính của đông đảo
thanh, thiếu niên Việt Nam, đặc biệt là học sinh, sinh viên trên con đường học tập, xác lập nhân
cách, bản lĩnh để trở thành công dân hiện đại, mang tố chất công dân toàn cầu.
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM

Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

1. Tại sao trên thế giới lại có nhiều loài thực vật khác
nhau như vậy?
Trên Trái Đất nơi nào cũng có thực vật sinh sống, hơn nữa chúng lại có rất nhiều loài, hình
dạng mỗi loại một khác. Theo thống kê, có khoảng hơn 400.000 loài thực vật, trong đó thực vật
bậc thấp có khoảng hơn 100.000 loài. Nhiều như vậy, rốt cuộc chúng nảy sinh từ đâu? Để làm rõ
vấn đề này, trước tiên chúng ta cần phải tìm hiểu lịch sử phát triển đơn giản của thực vật trên
Trái Đất và quá trình hình thành của các loài thực vật.
Trước đây khoảng ba tỷ năm, trên Trái Đất đã xuất hiện thực vật. Thực vật xuất hiện sớm
nhất có cấu tạo cực kỳ đơn giản, chủng loại rất nghèo nàn và đều sống ở những vùng có nước.
Trải qua hàng trăm triệu năm phát triển, có một số loài đã phát triển từ đời sống dưới nước lên
đời sống trên cạn, điều kiện môi trường trên cạn không giống như ở dưới nước, muôn hình muôn
vẻ, hơn nữa lại biến đổi rất lớn. Nào là sự thay đổi khí hậu của bầu khí quyển, nào là sự vận động
tạo sơn, sự vận động của băng hà, của núi lửa, nào là nước biển xâm chiếm v.v. quả là cơ trời
dâu bể biến hóa khôn lường. Như vậy hình dáng và cấu tạo ban đầu của giới thực vật chưa được
cải tạo sẽ không thể thích nghi với những điều kiện của đời sống trên cạn. Ví dụ như thực vật
sống dưới nước, phải dùng cả bề mặt cơ thể để hấp thụ thức ăn, trong khi đó thực vật sống ở trên
cạn lại cần có các cơ quan chuyên môn, một mặt hấp thụ chất khoáng và nước trong đất, mặt
khác hấp thụ khí oxi và cacbonic trong không khí. Ở dưới nước thực vật không cần cơ quan
chuyên môn để bảo vệ, vận chuyển và các tổ chức khác, nhưng trên cạn những tổ chức, cơ quan
này lại trở thành điều kiện tất yếu cho đời sống của chúng.
Do vậy, trong quá trình sống dưới nước rất nhiều đặc tính mà thực vật vốn có, nay để thích
nghi với điều kiện sống trên cạn đã có những biến đổi rõ rệt và phức tạp hơn. Sự phát triển của
thực vật lên trên cạn đã kèm theo sự xuất hiện của rễ, thân và lá, sau đó là hoa, quả và hạt.
Mỗi bước tiến hóa của loài thực vật là sự thích ứng không ngừng với môi trường sinh sống
mới ngày càng phức tạp hơn.
Thực vật trải qua quá trình phát triển lâu dài đã sản sinh ra tính đa dạng và tính phức tạp của
giới thực vật. Có rất nhiều nhân tố tác động, nhưng có những nhân tố chính sau đây:
1. Trong quá trình lịch sử tiến hóa, thực vật không ngừng tranh đấu với điều kiện môi
trường ngoại cảnh, môi trường thay đổi liên tục thì cấu tạo, hình dáng, và chức năng
sinh lý của thực vật tất yếu phải thay đổi theo. Trong quá trình phát triển này, những
thực vật nào không thể thích nghi được với điều kiện sống mới sẽ bị loại bỏ, còn
những thực vật nào thích nghi hoàn hảo hơn và tiến hóa hơn sẽ tự giữ lại và tiếp tục
sinh tồn, nhưng chúng hoàn toàn không còn là chủng loại ban đầu nữa.
2. Do một số trở ngại nào đó mà xuất hiện sự ngăn cách địa lý, ví dụ như biển, lục địa,
núi cao, sa mạc... khiến cho nhiều sinh vật không thể tự mình di dời từ nơi này sang
nơi khác, như vậy đã khiến cho những quần thể thực vật ở bờ đông đại dương bị tách
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

ra khỏi quần thể ở bờ tây đại dương. Sự ngăn cách này tạo cho các quần thể có cơ
hội tích lũy những biến dị khác nhau trong những điều kiện khác nhau, dẫn đến sự
xuất hiện các hiện tượng hình dáng, sinh lý, sinh thái khác nhau, hoặc nhiễm sắc thể
bị sai lạc, tạo nên sự sinh sôi bị cách ly. Như vậy, chủng loại mới hình thành.
3. Trong điều kiện tự nhiên, thực vật nhờ có sự tạp giao tự nhiên hay được sự chăm sóc
lâu dài của con người, cũng khiến cho giới thực vật không ngừng sản sinh ra nhiều
loài mới hay chủng loại mới.
4. Ngày nay, ở mỗi môi trường sống khác nhau như biển, sông hồ, đầm, Nam Cực, Bắc
Cực, nhiệt đới, ôn đới, hàn đới, ở sa mạc khô nóng hay trên núi cao giá rét, đâu đâu
chúng ta cũng có thể gặp thực vật với hình dáng bên ngoài, cơ cấu bên trong, màu
sắc, tập tính và cả sức sinh sôi... đều rất khác nhau. Tất cả những điều trên chứng tỏ
thực vật cũng có tính đa dạng trong quá trình thích nghi. Vì thế mà hình thành nên
nhiều loài thực vật muôn hình vạn trạng.

2. Tại sao cây có loài một lá mầm, có loài hai lá
mầm?
Nếu bạn gieo 10 hạt lúa mì và 10 hạt đậu côve vào trong hai bình đựng đất, sau đó chăm sóc
với lượng nước, nhiệt độ và khí oxi thích hợp thì những hạt khô đó vốn là những hạt khi gặp
nước sẽ nhanh chóng hấp thụ và nở ra, trước tiên rễ mầm xuất hiện lá mầm. Nhưng hạt lúa mì
chỉ ra một lá còn hạt đậu côve lại ra hai lá. Tại sao lại như vậy?
Trong hạt đậu côve không có phôi nhũ, bạn chỉ cần bóc lớp vỏ ngoài ra sẽ thấy hai múi màu
trắng dày và mập gọi là hai lá mầm. Lá mầm chiếm phần lớn nhất trong hạt, nó chứa nhiều chất
dinh dưỡng, thay thế tác dụng của phôi nhũ, có thể cung cấp những chất cần thiết cho hạt nảy
mầm và phát triển. Ngoài hạt đậu côve ra còn có hạt đậu tằm, đậu tương, hạt bông, hạt cam, hạt
quýt, hạt táo, hạt dưa hấu và của một số loài rau cũng có hạt tương tự như vậy.

Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

Nếu bạn bóc lớp vỏ ngoài của hạt lúa mì ra thì lại thấy cấu tạo của nó khác, chỉ có một lá
mầm, kẹp giữa phôi và phôi nhũ, chất dinh dưỡng bên trong lá mầm rất ít, do vậy, trong loại hạt
này, tuyệt đại bộ phận là phôi nhũ chiếm hết. Không ít loại có kết cấu như vậy, như hạt lúa nước,
ngô, cao lương, đại mạch và nhiều loài thực vật khác.
Sau khi gieo hạt lúa mì và đậu côve, ta thấy hạt lúa mì sẽ ra một lá mầm, lá này không phải
là lá mầm ban đầu mà là chiếc lá đích thực mọc ra từ mầm; còn hai lá mầm (cùi) của đậu côve
sau khi mọc lên khỏi mặt đất và phát triển thành lá thực sự. Các nhà thực vật căn cứ vào cấu tạo
khác nhau của cây trồng đã phân ra làm hai loại: những loài có hạt giống như hạt lúa mì thì gọi là
“lớp một lá mầm” và những loài có hạt giống như hạt đậu côve thì gọi là lớp “hai lá mầm”.

3. Tại sao bộ rễ của thực vật đều rất dài và rất nhiều?
Thực vật thường phân làm hai phần: trên mặt đất và dưới mặt đất. Phần ở dưới mặt đất gọi là
bộ rễ. Bộ rễ do nhiều loại rễ tạo thành, một loại ban đầu mọc ra từ rễ của phôi non của hạt giống,
nó tương đối to khỏe có thể đâm thẳng, sâu xuống dưới đất gọi là rễ cái. Rễ cái có thể phân
nhánh ra bốn phương tám hướng hình thành rất nhiều rễ con, từ rễ con lại phân nhánh ra rất
nhiều rễ bé hơn nữa... hình thành rễ cấp 3, rễ cấp 4. Trên rễ cái và rễ con có thể mọc ra rất nhiều
rễ nhỏ li ti, đầu trước của các rễ non còn có nhiều lông màu trắng, chúng được coi là đội xung
kích đi hấp thụ nước và các chất dinh dưỡng.
Sự phân bố của bộ rễ trong đất có ba đặc điểm lớn: sâu, rộng, nhiều.
Các loài cây trồng khác nhau với tính chất đất khác nhau thì độ sâu của rễ đâm xuống đất
cũng khác nhau. Như cây táo tàu, sinh trưởng ở những vùng đất khô hạn và gò đồi, rễ cái của nó
có thể đâm sâu tới 12 m. Rễ của một số loại rau cũng có thể đâm sâu tới 1 m. Những loài cây
sống ở sa mạc, trong môi trường khô hạn, bộ rễ của chúng đều có khả năng đâm xuyên sâu
xuống lòng đất.
Số lượng rễ rất nhiều, một cây lúa mì có tới 70.000 rễ, tổng chiều dài lên tới hơn 500 m. Khi
cây ngô trưởng thành được khoảng tám lá thì số rễ con có tới 8.000, 10.000 rễ. Nếu đem toàn bộ
số lông trên rễ của một cây lúa mì nối lại với nhau thì chiều dài đạt tới 20.000 m. Còn cây ăn quả
thì độ dài và số lượng toàn bộ rễ của nó cũng khiến bạn phải kinh ngạc.
Phạm vi phân bố của bộ rễ cây trồng so với độ rộng của tán cây còn lớn hơn nhiều. Một cây
táo trồng được 27 năm thì bộ rễ của nó có thể vươn xa tới 27 m, gấp 2-3 lần tán cây.
Bộ rễ của cây trồng dài và nhiều như vậy có tác dụng gì? Lãng phí chăng? Không! Đây hoàn
toàn là điều tất yếu, bởi vì với bộ rễ to khỏe như vậy trước tiên sẽ có thể giúp thực vật cố định
vững chắc ở trong đất, rễ càng sâu bao nhiêu thì phân bố càng rộng, thực vật sẽ càng khó bị ngã
đổ trước những cơn gió mạnh.
Bộ rễ là một trong hai “nhà máy” lớn của thực vật (lá và rễ), nó nhận trách nhiệm rất khó
khăn và nặng nề. Chúng ta đều biết rằng thực vật sống không thể thiếu nước, lượng nước có
trong các bộ phận của thực vật tính theo trọng lượng chiếm trên 80%. Nhờ có nước mà lá và bộ
Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

rễ mới có thể tạo ra các chất cần thiết khác cho cây sinh trưởng và phát dục. Ngoài ra lượng nước
còn thường xuyên “chạy trốn” khỏi bề mặt gọi là bốc hơi. Vào mùa hè, nhiệt độ càng cao sự bốc
hơi của nước càng mạnh, lúc này nếu lượng nước không cung cấp kịp thời, thì thực vật sẽ bị khô
héo, thậm chí bị chết. Có người thống kê, một cây giống hướng dương, về mùa hè mỗi ngày cần
200-300 kg nước, với cây lúa mì muốn có được 500 hạt phải cần đến 200 kg nước.
Thực vật cần lượng nước lớn như vậy thì ai sẽ cung cấp cho nó đây? Tất nhiên là phải nhờ
vào bộ rễ hút nước từ trong đất. Chúng ta hãy tưởng tượng, nếu như không có bộ rễ to lớn tiếp
xúc rộng rãi với các hạt đất có chứa nước thì làm sao bảo đảm được lượng nước cung cấp liên
tục, không ngừng cho cây.
Thực vật trong quá trình sinh trưởng cần rất nhiều các chất dinh dưỡng khác như nitơ,
phốtpho, kali, lưu huỳnh... Những chất dinh dưỡng này không thể lấy từ trong không khí mà phải
dựa vào bộ rễ đi tìm khắp nơi ở trong đất, có một số nguyên tố vi lượng chỉ có thể tìm thấy ở
dưới tầng sâu của đất. Do đó, bộ rễ phải phân bố vừa rộng vừa sâu, mới có thể lấy được thành
phần dinh dưỡng ở trong đất cho cây sinh trưởng.
Có điều thú vị là bộ rễ thực vật ở dưới đất như vậy, nhiều như vậy, nhưng vẫn không đủ, mà
cần phải có sự trợ giúp của một số “trợ thủ”. Ví dụ như trên đốt các cây dưa và thân cây ngô
thường mọc ra nhiều “rễ bất định”; còn một số cây như cây tùng, rễ của nó có một loài vi khuẩn
sống ký sinh gọi là “rễ khuẩn”, chúng đều có thể giúp cây hút nước và chất dinh dưỡng.
Như vậy bộ rễ của thực vật càng phát triển thì càng có lợi cho sự sinh trưởng của thực vật.
Chúng ta thường nói “rễ sâu cây tốt” cũng là vì lẽ đó.

4. Tại sao rễ thực vật thường đâm xuống còn thân
thực vật lại mọc lên?
Hạt cây trồng được rải xuống đất, có hạt đứng thẳng, có hạt đổ nghiêng, có hạt nằm sấp, có
hạt lại nằm ngửa, lại có hạt bị chổng ngược, chúng ở mọi tư thế khác nhau, thế nhưng tại sao rễ
của thực vật bao giờ cũng đâm xuống, còn thân thực vật lại hướng lên trên?
Điều này vốn là do tác dụng sức hút của tâm Trái Đất. Thực vật sau khi bị kích thích theo
một hướng của môi trường bên ngoài, sẽ sản sinh ra sự phản ứng theo một hướng, hiện tượng
này gọi là “tính hướng”. Ví dụ, lá cây bị ánh sáng Mặt Trời hướng vào sẽ sinh trưởng theo hướng
của ánh sáng Mặt Trời, khiến cho mặt lá cây vuông góc với ánh sáng Mặt Trời. Điều đó được gọi
là “tính hướng ánh sáng”. Rễ và thân cây chịu sức hút của tâm Trái Đất sẽ sinh trưởng theo
hướng xuống đất hoặc theo hướng ngược lại, gọi là “tính hướng đất”. Nếu ta đặt nằm ngang một
cây và để yên bất động thì sau một số ngày, rễ cây sẽ phát triển cong xuống (tính hướng đất
dương), còn thân cây sẽ cong hướng lên trên (tính hướng đất âm). Nếu cùng ở tư thế đó, nhưng
thường xuyên xoay quanh trục dọc, khiến cho các bộ phận xung quanh đều chịu tác dụng của sức
hút Trái Đất, loại bỏ sự kích thích theo một hướng của sức hút thì bạn sẽ thấy cả rễ và thân cây
đều mọc theo hướng nằm ngang chứ không cong.

Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

Vậy sức hút của tâm Trái Đất tại sao lại có thể gây ra sự phát triển trái ngược của rễ và thân
cây như vậy? Cơ chế của vấn đề này rất phức tạp. Có một cách giải thích như sau: tính hướng đất
của rễ và thân cây là kết quả do một phía sinh trưởng tương đối nhanh, một phía lại sinh trưởng
tương đối chậm, cong về phía sinh trưởng tương đối chậm, sự sinh trưởng nhanh chậm khác
nhau của hai phía có liên quan đến nồng độ khác nhau của chất sinh trưởng; mà sự khác nhau về
nồng độ của chất đó lại do tác dụng một chiều của sức hút tâm Trái Đất gây nên.
Chất sinh trưởng là một loại hooc môn thực vật, nồng độ thấp sẽ thúc đẩy sự sinh trưởng,
nồng độ cao sẽ ức chế sự sinh trưởng. Sự phát triển của rễ và thân có phản ứng không giống
nhau đối với nồng độ chất sinh trưởng, nồng độ chất sinh trưởng thấp sẽ thúc đẩy sự sinh trưởng
của rễ, và ức chế sự sinh trưởng của thân, ngược lại nồng độ chất sinh trưởng cao sẽ ức chế rễ
sinh trưởng và thúc đẩy thân sinh trưởng mạnh.

Khi cây đặt nằm ngang, do tác động của sức hút Trái Đất, chất sinh trưởng sẽ ngấm xuống
phía dưới, nồng độ chất sinh trưởng ở phía dưới phần thân cây sẽ cao, sinh trưởng nhanh hơn
phía trên, khiến cho phần đầu của thân cây cong lên trên, phía dưới của rễ nồng độ chất sinh
trưởng cao gây tác dụng ức chế sinh trưởng chậm hơn phía trên, nên đầu rễ sẽ cong xuống dưới.
Đây chỉ là một sự giải thích thông thường, còn trên thực tế phức tạp hơn nhiều.
Tính hướng của thực vật (tính hướng đất, tính hướng ánh sáng, tính hướng nước...) là một
trong những hiện tượng thích nghi trong quá trình tiến hóa của thực vật. Nó đem lại sự thuận lợi
rất lớn cho sản xuất nông nghiệp.
Do thân và rễ có tính hướng đất, nên khi gieo hạt ta không cần quan tâm đến vị trí của hạt.
Nếu không, con người sẽ phải còng lưng mà gieo từng hạt từng hạt sao cho vuông góc với đất,
thật là phiền phức biết bao nhiêu!

5. Tại sao có một số cây lại rỗng thân?
Nếu bạn cắt ngang thân cây ra quan sát mặt cắt đó, thì thấy thông thường cấu tạo của thân
cây như sau: lớp ngoài cùng là lớp biểu bì, trên lớp biểu bì thường có lông hoặc gai; bên trong
lớp biểu bì là lớp vỏ, trong lớp vỏ có một số tổ chức thành mỏng và tổ chức tương đối vững chắc,
đó là phần trụ giữa của thân.

Tải miễn phí tại: Taisachmoi.com

Ở trong phần trụ giữa có các mao mạch, đây là bộ phận quan trọng nhất của thân thực vật,
chúng có chức năng dẫn nước v...