ThS. NGUYỄN ANH MINH
(Sưu tầm và tuyển chọn)

CHUYỆN KỂ VÀ NHỮNG BỨC THƯ BÁC HỒ
GỬI THIẾU NIÊN, NHI ĐỒNG

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ
THẬT
HÀ NỘI - 2012

3

4

LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Chủ tịch Hồ Chí Minh - Lãnh tụ vĩ đại của giai
cấp công nhân và của dân tộc Việt Nam; Anh
hùng giải phóng dân tộc; danh nhân văn hóa thế
giới. Cả cuộc đời hoạt động cách mạng của mình,
Người đã trải qua bao gian nan, vất vả; hết lòng
phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân.
Sinh thời, Người luôn dành cho thế hệ măng
non của nước nhà những tình cảm đặc biệt, rất ân
cần, cụ thể và gần gũi với thực tế. Trong trái tim
nhân hậu của vị cha già dân tộc, ở giai đoạn nào
của cuộc cách mạng, trẻ em cũng luôn là lớp công
dân được Bác dành sự quan tâm sâu sát và mong
mỏi “các em mai sau lớn lên thành những người
dân xứng đáng với nước độc lập, tự do”. Với ý
nghĩa đó, những bức thư Người gửi nhân dịp khai
trường, mỗi dịp trung thu, những bài nói, bài phát
biểu về nhiệm vụ chăm sóc thiếu niên, nhi đồng;
về nhiệm vụ và sự góp sức của các đội viên thiếu
niên, nhi đồng, những món quà tặng đầy ý nghĩa
của Người dành cho các cháu thiếu niên, nhi đồng,
v.v. luôn ân tình, thấm đậm chủ nghĩa nhân văn.
5

Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công,
Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt niềm tin, hy vọng rất
nhiều ở thế hệ tương lai của nước nhà, sự quan
tâm của Người đối với thiếu niên, nhi đồng gắn
liền với những trăn trở về tương lai của dân tộc,
của đất nước. Không chỉ quan tâm đến việc giáo
dục, dạy dỗ thế hệ măng non, dù bận công việc
quốc gia, Người vẫn không quên Tết Trung thu
độc lập đầu tiên của các cháu và viết rằng: “Trung
thu này, Già Hồ không có gì gửi tặng các em. Chỉ
gửi tặng các em một trăm cái hôn thân ái”.
Chủ tịch Hồ Chí Minh của chúng ta là thế đó,
bởi theo Người, bao năm bôn ba vất vả, xông pha
chiến đấu mục đích cuối cùng là làm cho nước
nhà được độc lập, trẻ em được sống trong hòa
bình, ấm no và hạnh phúc.
Hướng tới kỷ niệm 122 năm Ngày sinh của
Người và đẩy mạnh việc thực hiện học tập và làm
theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Nhà xuất
bản Chính trị quốc gia - Sự thật xuất bản cuốn
sách Chuyện kể và những bức thư Bác Hồ gửi
thiếu niên, nhi đồng do ThS. Nguyễn Anh Minh
(Khu di tích Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch) sưu
tầm và tuyển chọn.
Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách với bạn
đọc.
Tháng 2 năm 2012
6

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA
– SỰ THẬT

7

PHẦN I
NHỮNG BỨC THƯ CỦA BÁC HỒ
GỬI THIẾU NIÊN, NHI ĐỒNG

8

9

NĂM 1945
THƯ GỬI THIẾU NHI VIỆT NAM ĐÊM TRUNG
THU ĐẦU TIÊN CỦA NƯỚC VIỆT NAM DÂN
CHỦ CỘNG HÒA
Các em,
Đây là Hồ Chí Minh nói chuyện với các em.
Hôm nay các em vui chơi, vui chơi một cách có
đoàn kết, có tổ chức. Như thế là tốt lắm. Hôm nay
Tết Trung thu là của các em. Mà cũng là một cuộc
biểu tình của các em để tỏ lòng yêu nước và để
ủng hộ nền độc lập.
Các em phải ngoan, ở nhà phải nghe lời bố
mẹ, đi học phải siêng năng; đối với bầu bạn
phải yêu kính. Các em phải thương yêu nước ta.
Mong các em mai sau lớn lên thành những
người dân xứng đáng với nước độc lập tự do.
Các em có hứa với tôi như thế không? Tôi
không có gì biếu các em, chỉ có thể đem cho mỗi
10

đoàn các em một cái ảnh; các đại biểu sẽ đưa cho
các em.
Cám ơn các em! Hôn các em nhé!
Trước khi các em đi phá cỗ vui vẻ, chúng ta
cùng nhau hô hai khẩu hiệu:
Trẻ em Việt Nam sung sướng!
Việt Nam độc lập muôn năm!
Chào các em,
Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.4, tr.26.

11

THƯ GỬI CÁC HỌC SINH
Các em học sinh,
Ngày hôm nay là ngày khai trường đầu tiên ở
nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Tôi đã tưởng
tượng thấy trước mắt cái cảnh nhộn nhịp tưng
bừng của ngày tựu trường ở khắp các nơi. Các em
hết thảy đều vui vẻ vì sau mấy tháng giời nghỉ
học, sau bao nhiêu cuộc chuyển biến khác thường,
các em lại được gặp thầy gặp bạn. Nhưng sung
sướng hơn nữa, từ giờ phút này giở đi các em bắt
đầu được nhận một nền giáo dục hoàn toàn Việt
Nam. Trước đây, cha anh các em, và mới năm
ngoái cả các em nữa, đã phải chịu nhận một nền
học vấn nô lệ, nghĩa là nó chỉ đào tạo nên những
kẻ làm tay sai, làm tôi tớ cho một bọn thực dân
người Pháp. Ngày nay, các em được cái may mắn
hơn cha anh là được hấp thụ một nền giáo dục của
một nước độc lập, một nền giáo dục nó sẽ đào tạo
các em nên những người công dân hữu ích cho
nước Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển
hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em.
12

Các em được hưởng sự may mắn đó là nhờ sự
hy sinh của biết bao nhiêu đồng bào các em. Vậy
các em nghĩ sao? Các em phải làm thế nào để đền
bù lại công lao của người khác đã không tiếc thân
và tiếc của để chiếm lại nền độc lập cho nước nhà.
Các em hãy nghe lời tôi, lời của một người anh
lớn lúc nào cũng ân cần mong mỏi cho các em
được giỏi giang. Trong năm học tới đây, các em
hãy cố gắng, siêng năng học tập, ngoan ngoãn,
nghe thầy, yêu bạn. Sau 80 năm giời nô lệ làm cho
nước nhà bị yếu hèn, ngày nay chúng ta cần phải
xây dựng lại cơ đồ mà tổ tiên đã để lại cho chúng
ta, làm sao cho chúng ta theo kịp các nước khác
trên hoàn cầu. Trong công cuộc kiến thiết đó, nước
nhà trông mong chờ đợi ở các em rất nhiều. Non
sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân
tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh
vai với các cường quốc năm châu được hay không,
chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các
em.
Đối riêng với các em lớn, tôi khuyên thêm
một điều này: Chúng ta đã đánh đuổi bọn thực
dân, chúng ta đã giành được độc lập. Nhưng giặc
Pháp còn lăm le quay lại. Chúng ỷ vào kẻ khác
mạnh hơn mà gây sự với ta. Tất nhiên chúng sẽ
bị bại, vì tất cả quốc dân ta đoàn kết chặt chẽ và
một lòng chiến đấu cho giang sơn Tổ quốc. Phải
13

sẵn sàng mà chống quân giặc cướp nước, đấy là
bổn phận của mỗi công dân. Các em lớn chưa
hẳn đến tuổi phải gánh công việc nặng nhọc ấy,
nhưng các em cũng nên, ngoài giờ học ở trường,
tham gia vào các Hội cứu quốc để tập luyện
thêm cho quen với đời sống chiến sĩ và để giúp
đỡ một vài việc nhẹ nhàng trong cuộc phòng thủ
đất nước.
Tôi đã thành thực khuyên nhủ các em. Mong
rằng những lời của tôi được các em luôn luôn ghi
nhớ.
Ngày hôm nay, nhân buổi tựu trường của các
em, tôi chỉ biết chúc các em một năm đầy vui vẻ
và đầy kết quả tốt đẹp.
Chào các em thân yêu
Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.4, tr.34-35.

14

15

THƯ GỬI BÁO THIẾU SINH
Gửi báo Thiếu sinh,
Báo trẻ em đã ra đời. Báo đó là báo của trẻ
em, vậy các em nên giúp cho báo: Gửi tin tức,
tranh vẽ và viết bài cho báo.
Nên đọc cho trẻ em chưa biết chữ nghe. Nên
làm cho báo phát triển.
Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.4, tr.39.

16

NĂM 1946

GỬI THANH NIÊN VÀ NHI ĐỒNG TOÀN QUỐC
NHÂN DỊP TẾT SẮP ĐẾN
Hỡi thanh niên và nhi đồng yêu quý!
Một năm khởi đầu từ mùa Xuân. Một đời khởi
đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội.
Vậy qua năm mới, các cháu phải xung phong
thực hành “đời sống mới”.
Đời sống mới là:
- Hăng hái, kiên quyết, không sợ khó, không sợ
khổ.
- Phải siêng học, phải siêng làm, phải tiết kiệm.
- Việc nên làm (như ủng hộ kháng chiến, tăng
gia sản xuất) thì ta không chờ ai nhắc nhủ.
- Việc nên tránh (như tự tư tự lợi) thì ta không
đợi ai ngăn ngừa.
Năm mới, chúng ta thực hành đời sống mới để
trở nên những công dân mới, xứng đáng với nước
17

Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.
Việt Nam độc lập muôn năm!
Tháng 1 năm 1946
Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.4, tr.194.

18

THƯ GỬI CÁC CHÁU THIẾU NHI
Cùng các cháu nhi đồng và thiếu niên yêu quý,
Bác đi Pháp mấy tháng. Nhớ các cháu luôn
luôn. Chắc các cháu cũng luôn luôn nhớ Bác.
Khi Bác về đến Tổ quốc, từ Hải Phòng đến Hà
Nội, các cháu mang nhau đi đón Bác, có lẽ hơn
mười vạn cháu. Tay cầm cờ đỏ sao vàng, đứng chật
hai bên đường, hai bên bờ ruộng. Reo cười ca hát,
vui vẻ như một đàn chim.
Bác thấy cháu nào cũng mặt mũi vui tươi, áo
quần sạch sẽ.
Hỏi, thì cháu nào cũng biết chữ quốc ngữ. Bác
mừng lắm. Nay Bác viết mấy chữ, để cảm ơn các
cháu và khuyên các cháu:
1. Phải siêng học,
2. Phải giữ sạch sẽ,
3. Phải giữ kỷ luật,
4. Phải làm theo đời sống mới,
5. Phải thương yêu giúp đỡ cha mẹ anh em.
Bác lại nói cho các cháu biết rằng: Anh em nhi
đồng Pháp có gửi lời hỏi thăm các cháu.
Thân ái
Bác Hồ
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
19

Hà Nội, 2011, t.4, tr.472.

20

NĂM 1947

GỬI CÁC CHÁU NHI ĐỒNG CẢ NƯỚC
Tết Trung thu là của các cháu. Trăng Thu soi
xuống các cháu êm ái như một người mẹ lành.
Nhưng trong thời kỳ nô lệ, các cháu không
được ăn Tết Trung thu.
Từ ngày nước ta được độc lập, các cháu được
ăn Tết Trung thu vui vẻ.
Năm nay vì thực dân hung ác, muốn cướp
nước ta, chúng ta phải ra sức kháng chiến để giữ
lấy Tổ quốc, để các cháu khỏi phải làm nô lệ.
Người lớn kháng chiến, trẻ con cũng kháng chiến.
Vì vậy năm nay nhiều cháu xa cha rời mẹ, tản
cư đến núi đỏ rừng xanh. Nhiều cháu chịu khó
nhọc hăng hái giúp việc các anh trong bộ đội. Các
cháu ở hậu phương, thấy đồng bào hy sinh cực
khổ, không nỡ ăn Tết Trung thu vui sướng một
mình.
Thấy các cháu không được ăn Tết, lòng Bác rất
áy náy, và thêm căm giận bọn thực dân phản động
21

Pháp. Chắc các cháu cũng vậy nhỉ?
Bác hứa với các cháu: Các bác, các chú, toàn
cả đồng bào, sẽ ra sức tranh đấu, để sớm đuổi
bọn thực dân phản động, để trường kỳ kháng
chiến sớm thắng lợi, thống nhất độc lập sớm
thành công, để các cháu được ăn Tết Trung thu
vui vẻ như năm kia, năm ngoái. Và Bác sẽ ăn Tết
vui vẻ với các cháu, gửi kẹo bánh cho các cháu.
Bác khuyên các cháu ra sức học hành, làm
việc. Năm nay chúng ta không ăn Tết, năm sau
chúng ta sẽ ăn Tết linh đình hơn.
Bác hôn các cháu
Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.5, tr.251-252.

22

THƯ GỬI NHI ĐỒNG TOÀN QUỐC NHÂN DỊP
KỶ NIỆM CÁCH MẠNG THÁNG TÁM
Hỡi các cháu yêu quý!
Ngày kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám, các cháu
cũng phải có phần chứ nhỉ. Vậy Bác gửi cho các
cháu lời chào thân ái.
Trong cuộc Cách mạng Tháng Tám, và trong
cuộc kháng chiến bây giờ đã cho nhiều cháu tham
gia.
Từ Nam đến Bắc có nhiều nhi đồng đã oanh
liệt hy sinh cho Tổ quốc, có nhiều nhi đồng bị
địch giết hại một cách thảm thương. Bác cùng các
cháu, ta kính cẩn nghiêng mình trước linh hồn các
liệt sĩ thiếu niên đó.
Vì thực dân hung ác mà có nhiều nhi đồng lạc
cha rời mẹ, có nhiều nhi đồng phải tản cư đến chỗ
núi rậm rừng xanh. Đối với những nhi đồng đó,
Bác cùng các cháu, ta phải hết sức thương yêu,
tìm cách giúp đỡ.
Bác rất vui lòng biết rằng: nhiều cháu đã hăng
hái giúp việc trong các bộ đội và dân quân.
23

Nhiều cháu đã tổ chức tăng gia sản xuất, trồng
lúa, trồng ngô, nuôi gà, nuôi vịt (nhi đồng Hải
Phòng). Nhiều cháu vào tuyên truyền xung phong
(như nhi đồng Quảng Yên). Nhiều cháu giúp việc
bình dân học vụ (nhi đồng nhiều nơi đã làm như
thế).
Còn cháu nào cũng biết siêng học, siêng làm,
biết ăn ở sạch sẽ, biết giữ kỷ luật, lễ phép, thế là
tốt lắm. Bác khuyên các cháu gắng sức thêm. Việc
gì có ích cho kháng chiến, có ích cho Tổ quốc thì
các cháu nên gắng sức làm. Làm được bao nhiêu
tốt bấy nhiêu. Tuổi các cháu còn nhỏ, thì các cháu
làm những công việc nhỏ. Nhiều công việc nhỏ
cộng lại thành công việc to. Bác mong các cháu
làm việc và học hành, cho xứng đáng là nhi đồng
của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, thống
nhất và độc lập.
Bác hôn tất cả các cháu
Bác Hồ
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.5, tr.223-224.

24

25

NĂM 1948
THƯ KHEN CHÁU ĐẶNG PHÚC HẢI
Gửi cháu Đặng Phúc Hải,
Liên lạc viên huyện đội Kim Môn1
Cháu Hải,
Bác rất vui lòng biết rằng: Trong trận đánh giặc
ở Kim Môn, ngày 26 tháng 3 năm 1948, gặp một
hoàn cảnh rất khó khăn nguy hiểm, cháu đã rất trấn
tĩnh, giết được 3 tên địch. Do đó mà giải vây cho
một số anh em.
Bác gửi lời thân ái khen cháu và tặng cho cháu
cái tên vinh dự là: Nhi đồng anh hùng.
Đồng thời Bác khuyên cháu chớ vì được khen
thưởng mà kiêu ngạo tự đắc. Cháu phải khiêm
tốn hơn, phải ra sức học tập thêm, phải cố gắng
để lập công thêm trong cuộc luyện quân lập
1. Nay thuộc tỉnh Hải Dương.

26

công mới (trong phong trào Thi đua ái quốc).
Như thế mới thật xứng đáng là cháu yêu của
Bác.
Bác hôn cháu!
Tháng 6 năm 1948
Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.5, tr.574.

27

THƯ GỬI NHI ĐỒNG YÊN BÁI
Gửi các cháu nhi đồng tỉnh Yên Bái,
Bác rất vui lòng nhận được thư các cháu. Và
biết rằng: Văn Trấn, Trấn Yên, Lục Yên có đến
7.500 cháu đã tổ chức do 200 anh phụ trách.
Chừng 4.800 cháu đã biết chữ, thế là tốt. Nhưng
còn 2.700 cháu “chưa biết chữ”.
Trong cuộc “Thi đua ái quốc”, Bác mong các
cháu trong năm nay làm cho được hai việc: Gắng
tổ chức 10.000 cháu và cháu nào cũng cố học cho
biết chữ.
Bác hôn các cháu
Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.5, tr.587.

28

THƯ GỬI TRẠI NHI ĐỒNG NGHỆ THUẬT I
Gửi nhi đồng Nghệ thuật,
Những bài nhạc, bài ca các cháu gửi, Bác đều
nhận được cả. Bác nhớ đã trả lời rồi. Nay nhận
được thư các cháu mới gửi, biết các cháu đều
tham gia Thi đua ái quốc. Bác rất vui lòng. Bác
khuyên các cháu luôn luôn cố gắng cho tiến bộ và
chúc các cháu luôn mạnh khoẻ.
Bác hôn các cháu.
Tháng 8 năm 1948
Bác Hồ
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.5, tr.600.

29

THƯ GỬI NAM NỮ THANH NIÊN
VÀ NHI ĐỒNG NAM BỘ
Gửi các cháu nam nữ thanh niên và nhi đồng
Nam Bộ,
Các cháu yêu mến,
Nhân dịp phái đoàn Chính phủ vào Nam, Bác
gửi lời thân ái thăm các cháu.
Vì giao thông khó khăn, Bác cháu ta ít có thư từ
đi lại. Tuy vậy, Bác luôn luôn nghĩ đến các cháu.
Bác muốn biết các cháu học hành thế nào, sinh hoạt
thế nào, tranh đấu thế nào…
Trong phong trào Thi đua ái quốc này, Bác mong
các cháu sẽ cùng với thanh niên và nhi đồng toàn
quốc, hăng hái xung phong. Các cháu phải dũng cảm
tiến lên, làm cho xứng đáng là con cháu của Phù
Đổng Vương, của Trần Quốc Toản. Cho xứng đáng
là thanh niên và nhi đồng của nước Việt Nam Dân
chủ Cộng hoà thống nhất và độc lập.
Bác chờ đợi thơ của các cháu báo cáo cho Bác
biết những sự tiến bộ và những thành tích vẻ vang
của các cháu.
Ngày 15 tháng 9 năm 1948
Bác hôn các cháu
Bác Hồ
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.5, tr.616.
30

NĂM 1949
THƯ CHÚC TẾT CÁC CHÁU NHI ĐỒNG TOÀN
QUỐC
Các cháu yêu quý,
Tết này là Tết kháng chiến thứ ba của các
cháu. Tết kháng chiến thứ tư của các cháu miền
Nam.
Các cháu đã lớn thêm ba, bốn tuổi. Trong những
năm vừa qua, các cháu khổ sở, nhưng các cháu tiến
bộ nhiều.
Có những cháu đã oanh liệt hy sinh cho Tổ
quốc, nước Pháp chỉ có hai em Bara và Viala hy
sinh cho Cách mạng 1789. Nước ta có hàng trăm
em oanh liệt như Bara và Viala.
Có những cháu đã lập chiến công, đã được
thưởng Huân chương.
Có hàng nghìn cháu giúp việc rất hăng hái cho
các bộ đội và các cơ quan.
Toàn thể các cháu đều sốt sắng tham gia Thi
đua ái quốc. 95 phần trăm các cháu từ bảy, tám
31

tuổi trở lên đều biết đọc, biết viết.
Các cháu đã xứng đáng là dòng dõi Phù Đổng
Thiên Vương, Trần Quốc Toản. Bác rất bằng lòng
các cháu.
Tết này, có lẽ các cháu không có bánh chưng
con, áo mới, và pháo. Nhưng các cháu vẫn vui.
Vui vì các cháu tiết kiệm bánh con, áo đẹp để
giúp các chiến sĩ. Còn thế cho pháo, thì các cháu
nghe những tiếng súng bộ đội ta đang bắn giặc ở
tiền phương. Vui vì các cháu biết năm nay kháng
chiến gần đến thắng lợi.
Năm mới, Bác chúc các cháu vui vẻ, mạnh
khoẻ, và tiến bộ nhiều hơn năm ngoái.
Bác không có quà Tết biếu các cháu, Bác chỉ
gửi các cháu nhiều cái hôn.
Bác Hồ
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.6, tr.29-30.

32

THƯ GỬI CÁC CHÁU NHI ĐỒNG ĐỘI THANH
BÌNH (TỔ YS – 65)
Cảm ơn các cháu đã gửi thư cho Bác. Bác
mong các cháu thi đua nhau: Hoạt động, lập công,
học tập. Bác luôn luôn nhớ các cháu và theo dõi
công việc của các cháu. Các cháu cố gắng lên.
Ngày Bác cháu ta gặp nhau vui vẻ không xa đâu,
vì ngày ta hoàn toàn thắng lợi sắp đến gần.
Bác hôn các cháu
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.6, tr.74.

33

THƯ GỬI CÁC CHÁU NHI ĐỒNG
Nhân dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám và
Quốc khánh Độc lập, chắc các cháu đều mong
nghe Bác nói chuyện. Vậy Bác kể tóm tắt cho các
cháu nghe.
Hơn tám mươi năm qua, giặc Pháp cướp nước
ta. Rồi chúng cùng bọn vua chúa đè nén bóc lột
đồng bào ta, tù đày chém giết những người cách
mạng ta, ngăn trở hạn chế nhi đồng ta học hành.
Nhiều lần đồng bào ta nổi lên chống giặc Pháp.
Nhưng đến Tháng Tám năm 1945, vì đồng bào ta
từ già đến trẻ đều đoàn kết thành một khối, cho
nên Cách mạng đã thành công. Đuổi hết giặc thực
dân, đánh đổ bọn vua chúa, lập nên nước Việt
Nam độc lập, dân chủ cộng hoà. Nhân dân đều
được tự do hạnh phúc. Nhi đồng được tự do học
hành.
Nước ta vừa độc lập, thì giặc Pháp trở lại đánh
ta, mong cướp nước ta một lần nữa.
Vì vậy ta phải đánh giặc Pháp để giữ lấy độc
lập của ta. Nhờ Vệ quốc quân và dân quân du kích
ta dũng cảm, nhờ đồng bào ta đoàn kết, mà không
34

bao lâu nữa, ta sẽ đánh tan giặc Pháp và bù nhìn,
tranh lại thống nhất và độc lập thật sự.
Trong những năm kháng chiến, các cháu cực
khổ, nhưng các cháu cũng tiến bộ khá nhiều. Cháu
nào cũng hăng hái thi đua học hành, giúp đỡ các
công việc, ủng hộ quân đội ta, cháu nào cũng biết
yêu nước, ghét giặc Pháp và bù nhìn. Cháu nào
cũng ngoan.
Các cháu biết rằng: Nay các anh, các chị, các
bác đang hy sinh chiến đấu, là cốt để cho các cháu
khỏi phải làm nô lệ, được no ấm và tự do.
Ngày nay, người lớn kháng chiến để tranh lại
độc lập thì mai sau các cháu phải giữ vững nền
độc lập của ta. Vì vậy, các cháu phải cố gắng thi
đua học tập và làm việc hơn nữa.
Chắc các cháu đều gắng làm được như lời Bác
dặn nhỉ.
Bác hôn các cháu và cùng các cháu hô to:
Nhi đồng Việt Nam thi đua yêu nước và học
tập!
Kháng chiến nhất định thắng lợi!
Việt Nam thống nhất và độc lập muôn năm!
Ngày 19 tháng 8 năm 1949
Hồ Chí Minh

35

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.6, tr.182-183.

36

THƯ GỬI CÁC CHÁU NHI ĐỒNG NHÂN DỊP
TẾT TRUNG THU
Các cháu yêu quý!
Nhân dịp Tết Trung thu, Bác gửi lời thân ái
chúc các cháu vui vẻ. Lần này là Trung thu
kháng chiến thứ ba của các cháu.
Vì chúng ta kháng chiến đã ba năm, thức gì
cũng hơi thiếu thốn hơn trước, cho nên có lẽ
Trung thu này các cháu cũng ít bánh quà hơn năm
ngoái.
Nhưng Bác chắc các cháu vui hơn. Một là vì
các cháu đều biết rằng càng khó khăn là ta càng
gần ngày thắng lợi. Hai là vì năm nay các cháu
tiến bộ hơn năm ngoái, về mặt thi đua học hành
cũng vậy, về mặt tham gia kháng chiến cũng
vậy. Thí dụ: Có những cháu đã xung phong phá
tàu bay của giặc như ở Trung Bộ. Có những
cháu đã xung phong giật mìn giết giặc ở Trung
du. Có cháu thi đua đóng đảm phụ kháng chiến
như ở nhiều nơi, v.v..
Trung thu năm nay, Bác cũng chưa có quà gì
biếu các cháu. Nhưng chắc rằng năm sau, các
37

cháu sẽ có Tết Trung thu linh đình là Tết Trung
thu kháng chiến hoàn toàn thắng lợi.
Bác gửi các cháu nhiều cái hôn.
Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.6, tr.235.

38

THƯ GỬI HỘI NGHỊ CÁN BỘ PHỤ TRÁCH NHI
ĐỒNG
Gửi Hội nghị cán bộ phụ trách nhi đồng,
Nhân dịp Hội nghị, tôi gửi lời thân ái chúc các
cô, các chú mạnh khoẻ và Hội nghị có kết quả tốt.
Sau đây là vài ý kiến để giúp các bạn thảo luận:
- Cách dạy trẻ, cần làm cho chúng biết: Yêu Tổ
quốc, thương đồng bào, chuộng lao động, giữ kỷ
luật, biết vệ sinh, học văn hoá.
- Đồng thời phải giữ toàn vẹn cái tính vui vẻ,
hoạt bát, tự nhiên, tự động, trẻ trung của chúng
(chớ nên làm cho chúng hoá ra những “người già
sớm”. Nhiều thư các cháu gửi cho Bác Hồ, viết
như người lớn viết; đó là một triệu chứng già sớm
nên tránh).
- Trong lúc học, cũng cần cho chúng vui, trong
lúc vui cũng cần làm cho chúng học. Ở trong nhà,
ở trường học, ở xã hội, chúng đều vui đều học.
Muốn vậy thì các ban phụ trách nhi đồng cần phải
liên lạc mật thiết với cha mẹ và thầy cô giáo của
nhi đồng.
39

- Ngày nay chúng là nhi đồng, 11 năm sau
chúng sẽ là công dân, cán bộ. Vì vậy, Chính phủ,
các đoàn thể, và tất cả các đồng bào có trách
nhiệm giúp sức vào việc giáo dục nhi đồng. Công
việc ấy phụ nữ và thanh niên phải là người phụ
trách chính, nhất là thanh niên.
- Giáo dục nhi đồng là một khoa học. Vậy các
bạn phải cố gắng học tập, nghiên cứu, trao đổi
kinh nghiệm, để tiến bộ mãi. Nhất là phải làm
kiểu mẫu trong mọi việc. Như vậy, thì các bạn sẽ
thành công.
Chào thân ái và quyết thắng
Tháng 11 năm 1949
Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.6, tr.250-251.

40

NĂM 1950

THƯ GỬI THIẾU NHI TOÀN QUỐC NHÂN
NGÀY 1-6-1950
Các cháu yêu quý,
Ngày 1 - 6 là ngày của các cháu bé khắp cả các
nước trên thế giới.
Đáng lẽ tất cả các cháu đều được no ấm, được
vui chơi, được học hành như con trẻ ở Liên Xô.
Song ở các nước tư bản, cha mẹ là người lao
động, bị bóc lột, thì con trẻ cũng bị bóc lột, phải
chịu cực chịu khổ.
Ví dụ: Mỹ là một nước nhiều tiền bạc nhất, có
những nhà đại phú, ngồi mát ăn bát vàng. Nhưng
con nhà lao động thì lên 5 lên 6 tuổi đã phải đi
làm thuê làm mướn.
Ở nước Việt Nam ta, thì vì giặc Pháp gây ra
chiến tranh, chúng nó đốt nhà, giết người, cướp
của. Vì vậy, người lớn phải kháng chiến, trẻ con
cũng phải kháng chiến.
Bác thương các cháu lắm. Bác hứa với các
41

cháu rằng: đến ngày đánh đuổi hết giặc Pháp,
kháng chiến thành công, thì Bác cùng Chính phủ
và các đoàn thể cũng cố gắng làm cho các cháu
đều được no ấm, đều được vui chơi, đều được học
hành, đều được sung sướng.
Bác mong các cháu ngoan ngoãn. Bác chúc các
cháu mạnh khoẻ. Bác gửi các cháu nhiều cái hôn.
Bác Hồ
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.6, tr.388.

42

THƯ GỬI NHI ĐỒNG TOÀN QUỐC DỊP TẾT
TRUNG THU
Cùng các cháu yêu quý,
Lại một Tết Trung thu kháng chiến.
Các cháu có biết Trung thu này khác với Trung
thu trước như thế nào không?
Bác nói cho các cháu nghe nhá:
Trung thu này, vì nhân dân Trung Quốc đã
hoàn toàn đánh thắng đế quốc Mỹ và phản động
Quốc dân Đảng, nên nhi đồng Trung Quốc đã bắt
đầu hưởng hạnh phúc của nền dân chủ mới.
Trung thu này, nhân dân Triều Tiên đang ra
sức đánh đế quốc Mỹ. Nhi đồng Triều Tiên cũng
hăng hái tham gia kháng chiến.
Trung thu này, ở Việt Nam ta, nhiều cháu năm
kia viết thư khoe với Bác, Trung thu bánh khéo,
đèn đẹp, thì nay viết thư khoe với Bác đã vào bộ
đội, đánh giặc, lập công. Nhiều cháu năm kia là
những giao thông viên loắt choắt, thì năm nay đã
thành những cán bộ đường hoàng. Nhiều cháu
43

năm kia còn rất thơ ấu, năm nay báo cáo với Bác
đang thi đua học hành và tăng gia sản xuất.
Trung thu này, các cháu tiến bộ nhiều, cũng
như kháng chiến ta tiến bộ nhiều.
Trung thu này, các cháu ở vùng tạm bị địch
chiếm, thì ăn Tết ngậm ngùi dưới gót sắt hung tàn
của giặc Pháp và bù nhìn. Các cháu ở vùng tự do,
nơi thì ăn Tết sung sướng, nhưng cũng có nơi thì
ăn Tết dưới bom đạn của quân thù.
Nhưng Bác chắc rằng: Bất kỳ ở đâu, tinh thần
các cháu cũng đều hăng hái vui vẻ. Vì các cháu
đều biết rằng: giặc Pháp và phản động Mỹ không
thể ăn cướp ông trăng Trung thu của các cháu.
Cũng như chúng nó không thể ngăn trở cuộc
thắng lợi của kháng chiến ta. Vì các cháu đều
chắc rằng kháng chiến nhất định thắng lợi, và
đến ngày kháng chiến thắng lợi, thì Bác cháu ta
sẽ cùng nhau ăn những cái Tết Trung thu rất vui
vẻ, sung sướng tưng bừng.
Bác thân ái gửi các cháu nhiều cái hôn.
Bác Hồ
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.6, tr.448-449.

44

45

NĂM 1951
THƯ GỬI HỌC SINH TRƯỜNG VIỆT BẮC
Gửi các cháu học sinh trường Việt Bắc,
Biết các cháu nhịn ăn, quét chợ, hái củi, bán
bánh tiết kiệm dành dụm được 216.445 đồng mua
công trái, Bác rất cảm động. Bác gửi lời thân ái
khen ngợi lòng các cháu nồng nàn yêu nước.
Việc các cháu đã xung phong làm, thì chắc học
sinh các trường khác cũng sẽ làm được. Số tiền
tuy nhỏ nhưng các cháu học sinh ra sức lao động
để lấy tiền mua công trái thì có ý nghĩa to.
Bác muốn biết: các cháu
- Sinh hoạt thế nào,
- Học tập thế nào,
- Sức khoẻ thế nào,
- Thi đua thế nào,
- Tăng gia sản xuất thế nào?
Bác gửi lời thăm các thầy giáo và cha mẹ các
cháu và gửi các cháu nhiều cái hôn.
Ngày 10 tháng 5 năm 1951
Bác Hồ
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.7, tr.78.
46

THƯ GỬI NHI ĐỒNG TOÀN QUỐC NHÂN
NGÀY QUỐC TẾ THIẾU NHI
Thân ái gửi các cháu nhi đồng toàn quốc,
Mồng 1 tháng trước là ngày Lao động quốc tế.
Mồng 1 tháng này là ngày Nhi đồng quốc tế.
Ngày 1 - 5 là ngày mà tất cả những người lao
động trong thế giới tỏ rõ tình đoàn kết và sức
đấu tranh của mình.
Ngày 1 - 6 là ngày của các cháu nhi đồng trong
thế giới tỏ tình đoàn kết và sức đấu tranh của
mình. Mà những người lớn thì tỏ tình yêu quý nhi
đồng và đấu tranh để bảo vệ quyền lợi cho nhi
đồng.
Chú, bác, anh, chị ra sức kháng chiến, tiêu diệt
thực dân Pháp, đánh bại can thiệp Mỹ để các cháu
được tự do, khỏi làm nô lệ.
Chú, bác, anh, chị thi đua tăng gia sản xuất để
các cháu được no cơm ấm áo.
Thế là người lớn đấu tranh cho nhi đồng.
Mà các cháu cũng đấu tranh. Các cháu đấu
tranh thế nào? Các cháu:
47

- Thi đua học tập,
- Thi đua giúp tăng gia sản xuất,
- Thi đua giúp đỡ gia đình các thương binh, tử
sĩ.
Thế là các cháu đấu tranh.
Các cháu phải đoàn kết, thương yêu nhau, giữa
nhi đồng Việt Nam với nhau, giữa nhi đồng Việt
Nam với nhi đồng Trung Quốc, nhi đồng Liên Xô,
nhi đồng các nước.
Đó là tinh thần quốc tế. Với tinh thần quốc tế
ấy, sau này các cháu nhi đồng thế giới lớn lên sẽ
không áp bức nhau, xung đột nhau, không chiến
tranh đánh giết lẫn nhau. Trái lại, các cháu sẽ thân
ái nhau, giúp đỡ nhau, cùng nhau giữ gìn và
hưởng thụ hạnh phúc hoà bình và dân chủ.
Lần này Bác nói dài quá, các cháu hiểu được
không? Cháu nào không hiểu, thì viết thư hỏi Bác.
Bác chúc các cháu mạnh khoẻ, vui vẻ, siêng
năng. Bác gửi các cháu cùng anh chị em nhi đồng
thế giới của các cháu nhiều cái hôn.
Bác Hồ
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.7, tr.91-92.

48

49

THƯ GỬI CHÁU NGUYỄN THỊ LƯƠNG
Gửi cháu Nguyễn Thị Lương, ở bến đò Mộc,
xã Minh Quang.
Nhờ UBKCHC huyện Bất Bạt chuyển.
Bác gửi lời khen cháu đã chịu khó đi mót lúa,
bán lấy tiền để giúp bộ đội. Thế là yêu nước. Bác
mong các cháu nhi đồng khác đều biết yêu nước
như vậy. Bác khuyên cháu cố gắng học và làm
việc, để tiến bộ nhiều. Bác cũng cảm ơn bố mẹ
cháu biết dạy cháu yêu Tổ quốc, yêu bộ đội.
Bác hôn cháu
Tháng 8 năm 1951
Bác H
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2011, t.7, tr.173.

50

THƯ TRUNG THU GỬI CÁC CHÁU NHI ĐỒNG
Các cháu yêu quý,
Trung thu trăng sáng như gương,
Bác Hồ ngắm cảnh nhớ thương nhi đồng.
Sau đây Bác viết mấy dòng,
Gửi cho các cháu, tỏ lòng nhớ nhung.
Trước hết, Bác nói cho các cháu biết rằng: Bác
thường nhận được thư nhi đồng ở vùng tạm bị
chiếm, mách với Bác, thực dân và bù nhìn hung
ác thế nào, các cháu ấy khổ sở thế nào và đấu
tranh oanh liệt thế nào.
Những thư ấy làm cho Bác đau đớn, vì các
cháu ấy bị đày đoạ. Làm cho Bác vui lòng, vì các
cháu ấy dũng cảm. Làm cho Bác và tất cả đồng
bào càng căm ghét bọn thực dân và bù nhìn.
Bác cũng thường nhận được thư nhi đồng các
nơi báo cáo thành tích thi đua.
Những thư ấy làm cho Bác rất vui vẻ.
Mồng 1-6 vừa rồi, cũng là ngày Tết của các
cháu. Đó là một ngày Tết mới, chắc các cháu chưa
hiểu nguyên do. Bác giải thích cho các cháu nghe
51

nhé:
Ba năm trước (1949), Hội Liên hiệp Phụ nữ
quốc tế định mỗi năm lấy ngày 1-6 làm ngày Tết
cho nhi đồng thế giới. Muốn cho nhi đồng sung
sướng, thì phải chống đế quốc chiến tranh. Vì vậy,
Hội ấy đã đưa ra khẩu hiệu: “Đấu tranh để giữ gìn
hoà bình thế giới, để bảo vệ hạnh phúc cho nhi
đồng”.
Như thế thì ai thương con, cháu đều phải
chống chiến tranh đế quốc, phải giữ gìn hoà bình.
Tháng 2 năm nay (1951), Hội ấy lại quyết định
đẩy mạnh phong trào bảo vệ nhi đồng.
Hiện nay, Hội Liên hiệp Phụ nữ và Đoàn
Thanh niên nước ta đương lo tổ chức Ủy ban bảo
vệ nhi đồng Việt Nam.
Thế là các chú, các anh trong bộ đội thì thi đua
giết giặc, để bảo vệ các cháu.
Các chú, các anh, các chị ở hậu phương, thì thi
đua tăng gia sản xuất để các cháu được ấm no.
Các cô, các thím, các anh ở Liên Xô, Trung
Hoa, các nước bạn và các nước khác cũng lo nghĩ
đến các cháu.
Vậy các cháu nên thế nào?
Các cháu phải ghét, ghét cay ghét đắng bọn
thực dân Pháp, bọn can thiệp Mỹ, bọn Việt gian,
bọn bù nhìn. Vì chúng nó mà ta khổ.
Các cháu phải yêu, yêu Tổ quốc, yêu đồng
52